Λόγος + Τέχνη

Παρόμοιες ευαισθησίες ως προς τον αγώνα των ατόμων εναντίον ευρύτερων συστημάτων ή δομών εξουσίας είναι παρούσες και σε άλλα μεταγενέστερα μυθιστορήματα του Llosa..Τέτοια μυθιστορήματα είναι: Ο άνθρωπος που έλεγε ιστορίες (El hablador), το οποίο επικεντρώνεται στις φυλές του Αμαζονίου και στους τρόπους με τους οποίους αυτές οι φυλές σχετίζονται μεταξύ τους ή (εξαναγκάζονται να) αλληλεπιδρούν με τον Δυτικό κόσμο, σε ένα περιβάλλον στο οποίο η θέση τους και ο πολιτισμός τους είναι υπό απειλή, H γιορτή του τράγου (La fiesta del chivo), που αφηγείται στιγμές και επεισόδια από το δικτατορικό καθεστώς του Ραφαέλ Τρουχίγιο στη Δομινικανή Δημοκρατία, καθώς και την δολοφονία του δικτάτορα ή ακόμα, Το όνειρο του Κέλτη (El sueño del celta), το οποίο επικεντρώνεται στη φιγούρα του Ιρλανδού Roger Casement, ο οποίος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις αποκαλύψεις των αποικιοκρατικών βαρβαροτήτων στο Κονγκό και το Περού, και στη συνέχεια συμμετείχε ενεργά στον αντιαποικιακό αγώνα των Ιρλανδών εναντίον των Άγγλων.

Το καθένα απ’ αυτά τα μυθιστορήματα με τον τρόπο του είναι ιδιαίτερα πολιτικό, εξερευνώντας μορφές καταπίεσης των απλών ανθρώπων, ιδίως αυτών της Λατινικής Αμερικής, από διαφορετικά συστήματα εξουσίας που είτε είναι αποικιακά είτε δικτατορικά, είτε συστήματα πολιτικοοικονομικής είτε συστήματα ηθικής-πολιτισμικής καταπίεσης. Γενικά, τον Llosa τον ενδιαφέρουν οι διαφορετικές κοινωνίες και οι διαφορετικοί τρόποι κατανόησης του κόσμου. Αυτά τα παρουσιάζει με έναν ιδιαίτερο σεβασμό, και αρκετά συχνά προσπαθεί να τα αποδώσει με έναν τρόπο που επιμένει στη ριζική τους διαφορετικότητα, στο πόσο ξένες, απόμακρες και ακατανόητες μπορεί να μοιάζουν στον αναγνώστη και στα οικεία σε αυτόν συστήματα κατανόησης του κόσμου (άλλοτε αρνούμενος να τις εξηγήσει πολύ, άλλοτε οικειοποιώντας εντελώς διαφορετικά λεξιλόγια και γλωσσικές δομές). Χαρακτηριστικά τέτοια παραδείγματα είναι οι τρόποι που απεικονίζει το διαφορετικό στον Πόλεμο της συντέλειας του κόσμου ή και στον Άνθρωπο που έλεγε ιστορίες. Επιπλέον, τον συγγραφέα τον ενδιαφέρουν οι παραμελημένες, οι διαφορετικές, οι αντισυμβατικές προσωπικότητες και οι συγκρούσεις τους με τα συστήματα εξουσίας, η επιθυμία τους να βρουν τον δικό τους τρόπο ύπαρξης και διαβίωσης σ’ αυτόν τον κόσμο, μακριά από ή και εναντίον αυτών που δεν τους αποδέχονται. Ακόμα και αν αυτό που συχνά τους επιφυλάσσεται δεν είναι τίποτα άλλο παρά η αποτυχία, ο εξευτελισμός, η συντριβή ή η ματαίωση.

Ως προς τη γραφή του, ο Llosa είναι αρκετά συχνά οικονόμος, με την έννοια ότι είναι φειδωλός και δεν επιμένει τόσο στην καταγραφή του εσωτερικού κόσμου και των αισθημάτων, αποφεύγοντας εξάρσεις (αφηγηματικές και υφολογικές) και μελοδραματισμούς. Αντιθέτως επιμένει πολύ στην λεπτομερή καταγραφή σαν εξωτερικός παρατηρητής, σαν ιστορικός ή δημοσιογράφος, θέλοντας να δώσει πλήρεις λεπτομέρειες για τα γεγονότα, τα συμβάντα, και τις επιδράσεις τους στον ανθρώπινο κόσμο. Και γι’ αυτόν τον λόγο συχνά δεν παραλείπει να καταγράψει και την πιο ωμή βία, (που είναι ένα σύνηθες πάθος και βίωμα στη ζωή των ανθρώπων της Λατινικής Αμερικής και στους αγώνες τους για δικαίωση και ελευθερία) ή τις πιο ωμές εκφάνσεις της ανθρώπινης διαστροφής σε οποιοδήποτε επίπεδο (όπως το σεξουαλικό), αξιοποιώντας επιτυχημένα τις περισσότερες φορές το στοιχείο του σοκ.

Εν κατακλείδι, τα βιβλία του Mario Vargas Llosa είναι αξιομνημόνευτα και αξιοσημείωτα. Παρά τις όποιες πολύ σοβαρές αντιρρήσεις, τις πολύ εύλογες και κατανοητές, που μπορεί να έχει κανείς για το πρόσωπο του καλλιτέχνη και την ιδεολογική του πορεία (τις οποιες συμμερίζομαι πλήρως και εγώ), και παρά τις όποιες ενστάσεις μπορεί να έχει ως προς τα θολά σημεία και τις παραλείψεις που ίσως χαρακτηρίζουν τον τρόπο που τα έργα του προσεγγίζουν την πολιτική (π.χ., την ίσως ελαφρύτερη απ’ ό,τι θα έπρεπε κριτική σε οικονομικές λογικές που τροφοδοτούν την καταπίεση), πιστεύω ότι έχουν να πουν σημαντικά πράγματα για τον τρόπο που βιώνουν οι άνθρωποι την εξουσία ή για τον τρόπο που μπορούν να αντιδράσουν απέναντί της. Υπό αυτό το πρίσμα, θεωρώ πως το σκεπτικό της Σουηδικής Ακαδημίας για την απονομή του βραβείου Νόμπελ στον συγγραφέα ήταν ακριβές: ο Llosa επαινείται «για την ευφυή χαρτογράφηση των δομών της εξουσίας και τις αποκαλυπτικές εικόνες αντίστασης, εξέγερσης και τελικής ήττας του ατόμου». Υπό αυτή την προοπτική, νομίζω ότι η επιστροφή σε τέτοιου είδους έργα αποτελεί μια σοφή αναγνωστική πρακτική, δεδομένου και του ευρύτερου κοινωνικοπολιτικού και διεθνούς περιβάλλοντος στο οποίο ζούμε, κινούμαστε και ασφυκτιούμε.

**Τα αναφερθέντα μυθιστορήματα του Mario Vargas Llosa πιθανόν να εμφανίζονται εξαντλημένα στον εκδότη. Τα περισσότερα εκδόθηκαν από τις Εκδόσεις Καστανιώτη, ενώ ο Πόλεμος της συντέλειας του κόσμου από τον Εξάντα. Παρ’ όλα αυτά τα προτείνω ως αξιόλογα έργα, τα οποία αξίζει να αναζητήσετε στα ελληνικά ή, αν δεν τα βρείτε, σε άλλες γλώσσες.