Βιβλιοθήκη

Το Παρίσι το σαρώνουν οι επαναστάσεις. Μια νέα τάξη γεννιέται, μια κοινωνία που παλεύει για το μέλλον της. Οι γαλλικές δημοκρατίες να ακολουθούν η μια την άλλη σε ένα καθεστώς πόλωσης και αντιδικιών, βίας και σκληρότητας. Διαδοχικές παλινορθώσεις και έπειτα πάλι οδοφράγματα, εξορίες, διώξεις στο όνομα του λαού πάντα. Ο Νταμούρ, αυτός ο αντιήρωας του δικού του αιώνα, μια επινόηση του Εμίλ Ζολά που υπογράφει την “Επιστροφή του Πεθαμένου” θα σταθεί στο ύψος της ζωής του. Θα αποκτήσει τα πάντα και θα τα χάσει, ποντάροντας ότι έχει και δεν θα έχει ποτέ του,  στις ονειροπολήσεις της παριζιάνικης κομμούνας. Ο Ευγένιος, ο γιος του που παρασύρεται και εκείνος από τα κελεύσματα της εποχής του θα πέσει νεκρός. Ακόμη λίγα νιάτα για να τραφεί η μεγάλη, γαλλική δημοκρατική εποποιία. Η μικρή του κόρη, η Λουίζα, ασθενική, κερδίζοντας τη ζωή της με τόσο κόπο, θα αναδειχτεί την πιο κρίσιμη στιγμή της ζωής του, η μόνη σταθερά. Γυναίκα του αγοραίου έρωτα, ευτυχισμένη και τσακισμένη πολύ, δεν θα αρνηθεί στον άμοιρο πατέρα της ότι του αρνήθηκε η ζωή.

Ο Νταμούρ θα ταξιδέψει όλο τον κόσμο, θα προσβληθεί από κίτρινο πυρετό και θα παλέψει για τη ζωή του, θα εργαστεί στα ανθρακωρυχεία του Βελγίου και εκεί, μες στις σκοτεινές γαλαρίες, δίχως αέρα και ουρανό θα αποφασίσει να γυρίσει στο Παρίσι, να πάρει πίσω όσα του στέρησαν οι πολιτικές αναταραχές του καιρού του. Μα θα βρει τη γυναίκα του Ευτυχία παντρεμένη με κάποιον έμπορο κρεάτων, έναν ευκατάστατο εξηντάρη. Θα βρει τη θέση του πιασμένη. Θα συγκρουστεί μαζί της, θα θυμώσει και θα εξοργιστεί μα στο τέλος θα εγκαταλείψει κάθε προσπάθεια, ίσως επειδή η ζωή έχει τον τρόπο της να επιβάλλεται. Εκείνο που απομένει θα του το πει μια παλιά φωτογραφία του πρόωρα χαμένου του γιου, του Ευγένιου. “Θα σε εκδικηθώ”, γράφει ο ίδιος πριν από χρόνια στην φωτογραφία του παιδιού του.

Ο Εμίλ Ζολά γράφει ένα συγκλονιστικό, κοινωνικό μυθιστόρημα, εμπνευσμένος από όσα συνέβησαν στη γαλλική πραγματικότητα, για όλα όσα τη διαμόρφωσαν αποφασιστικά πριν βρει τον βηματισμό της. Η μοίρα του Νταμούρ συνοψίζει το πεπρωμένο ενός ολόκληρου λαού που διχάστηκε μέχρι να βρει τη δύναμη να συγχωρήσει. Αυτή τη δύναμη που κανείς την γυρεύει μέσα του και είναι τόσο δύσκολο να φανερωθεί κάτω από την επιβλητική παρουσία της εκδίκησης. Οράματα πολιτικά στοίχισαν ανεπανόρθωτα σε αυτόν εδώ τον κόσμο και ο Νταμούρ το γνωρίζει καλά πως ανήκει σε τούτη την τάξη που πίστεψε παράφορα σε ουτοπίες μέχρι να διαψευστεί πανηγυρικά. Η εκδίκηση είναι ο δρόμος που αρνείται να πάρει ο Νταμούρ, ο δρόμος του αίματος και της απανθρωπιάς που απορρίπτει, αυτός ο κυνηγημένος. Μέσα του το νόημα του κόσμου έχει για τα καλά χρεοκοπήσει, μα είναι στο πρόσωπο της κόρης του το ενδιάθετο νόημα που μπορεί και εκφράζεται με έναν άλλο τρόπο πέρα από πείνα, δάκρυα, χαρά, φόβο, εξαγρίωση. Και ο κόσμος τοκίζεται πάλι για χάρη του, έτσι απρόσμενα, τόσο αναπάντεχα.

Κόντρα στις αιτιάσεις του πιστού του φίλου ορθώνει τα μετέωρα επιχειρήματά του ο Μπερού, ένας αντιπροσωπευτικός τύπος τυχοδιώκτη, από εκείνους που εκμεταλλευόμενοι τις συγκυρίες ή το γύρισμα του τροχού, κατορθώνουν να στέκουν πάντα με το πλευρό του νικητή. Μα ο Ντεμούρ που όλα τα χάνει δεν πίνει από το νερό που του προσφέρει ο καλός και πιστός φίλος, μα επιμένει στη μοναξιά της ήττας του, τη μοναξιά κάποιου που πεθαίνει δίχως να προσμένει το παραμικρό ίχνος ανταπόδοσης. Μήτε που θα του δοθούν πίσω τα χρόνια που του’κλεψε η ιστορία. Το μόνο που του απομένει δεν είναι άλλο από ένας στραπατσαρισμένος εαυτός, σαρωμένος από την ιστορία που διαβαίνει πάνω από τους ανθρώπους, δίχως να νοιάζεται ούτε μια σταλιά για τη δυστυχία τους, την τόση τους μελαγχολία. Μια βυθισμένη προτομή πια, ένας άνθρωπος δεμένος πάνω στο άρμα της ανάγκης, ανήμπορος  και διαλυμένος που αρνείται τη βία. Αν τάχα είχε κάποτε πεθάνει όπως έγινε γνωστό σε συγγενείς και φίλους, η υπόθεση θα ‘ταν εύκολη και ο μύθος του βιβλίου τόσο αδύναμος. Μα ο Ζολά, έχοντας στραμμένο το φακό του στην κοινωνική πραγματικότητα και τις συνέπειες που προξενεί στα ανθρώπινα , τον επαναφέρει στη ζωή. Για να δρέψει τους καρπούς της δυστυχίας του, των λανθασμένων οραμάτων του. Και εκείνος δίχως άρνηση καμιά, κλυδωνίζεται από εκείνα που αλλάζει τόσο γοργά η ζωή, από τις πάλαι ποτέ σταθερές που σήμερα εκλείπουν παντού μες στην ολοκαίνουρια ζωή. Ο Ζολά ορμά και μπαίνει μες στο πιο βαθύ στοιχείο της γαλλικής πραγματικότητας που καθορίστηκε από τις μεγάλες επαναστάσεις και τους σκληρούς, ταξικούς αγώνες. Και φτιάχνει τον Νταμούρ τόσο τραγικό σαν ήρωα, επειδή έτσι μπορεί κανείς να νιώσει πόσο άγρια υπήρξε αυτή η διάψευση. Τόσοι και τόσοι πίστεψαν πως αντίκριζαν την γυμνή πλάτη της Ελένης, μα στην πραγματικότητα έπεφταν θύματα των καιρών τους, όπως συμβαίνει σε κάθε ανθρώπινη εποχή. Ένας αντικατοπτρισμός που αρκεί για να πιστέψεις και να χαθεί.

Και είναι μια μορφή εκδίκησης απέναντι στο κατεστημένο, η θέλησή του να υπάρξει και πάλι, έστω με κομμένα τα φτερά του, με τσακισμένη την καρδιά του, έστω και αν κάθε τόσο πρέπει να γεύεται τις στάχτες της ζωής του. Ο κόσμος ένα κολάζ από χαρτιά τσαλακωμένα, χαρτιά όπως ο Νταμούρ και η Ευτυχία και η Λουίζα, η καλή τους κόρη. Και στο επίκεντρο πάντα εκείνο το μεγάλο ερώτημα, η διεκδίκηση λίγης ανθρωπιάς εμπρός στην ειρωνεία με την οποία η ιστορία σχεδόν κυνικά, σφραγίζει τα πράγματα.

Ίσως είναι εξαιτίας της ομορφιάς, αυτή μας η θέληση να αφήνουμε το φως να ξεγλιστρήσει μέσα από τις ρωγμές μας. Ίσως είναι εξαιτίας της που υπερασπιζόμαστε τη δροσιά μες στο τρομερό κατακαλόκαιρο της ζωής μας. Ίσως είναι από αγάπη η στωικότητα του Ντεμούρ που με τη σοφία της ανθρώπινης εμπειρίας αναγνωρίζει την ήττα, την ασπλαχνία της ιστορίας μες στις σελίδες του “Η Επιστροφή του Πεθαμένου” από τις εκδόσεις Γκοβόστη και την εξαιρετική, μικρή βιβλιοθήκη των μεγάλων αριστουργημάτων “Ανατολή”. Η Α. Πανταζοπούλου υπογράφει τη μετάφραση ενός σημαντικού μυθιστορήματος που σήμερα συνθέτει μεταξύ άλλων, το έργο του Εμίλ Ζολά. Πρόκειται για ένα βιβλίο ατέλειωτο, όπως οι τροπές της μοίρας μας, ένα βιβλίο ατέλειωτο επειδή δεν υπάρχει απάντηση στις σελίδες του, μόνο το νόημα της ανθρωπιάς, της κατανόησης, της αποδοχής, που στεφανώνει κάθε μας διάψευση. Κόντρα στις πρακτικές του τυχοδιωκτισμού, ενάντια σε καιροσκόπους και γλώσσες κομμένες από την κατακρήμνιση μιας ολόκληρης κοινωνίας, ο Γάλλος δημιουργός του “Νανά”, “Παραμύθια στην Νινόν”, “Η ταβέρνα” , “Το μερτικό των σκύλων” και άλλων τοποθετεί τον άνθρωπο. Αυτόν για τον οποίο οι επαναστάσεις πάντα φροντίζουν να αφήσουν κάτι, είτε πρόκειται για δυνάστη ή δυναστευόμενο. Αυτόν που υιοθετεί τόσες μορφές και αλλάζει όψη, απαντώντας με χιλιάδες τρόπους στο ερώτημα, αν τάχα το να’ναι κανείς τέρας, σημαίνει πως την ίδια στιγμή εντός του πάλλεται μια απολύτως ανθρώπινη καρδιά.