Βιβλιοθήκη

Πριν καταπιαστείς με το βιβλίο του Μάλκολμ Λόουρι, την υπέροχη έκδοση που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, φρόντισε να ‘χεις ξεκαθαρίσει ποια είναι η απόχρωση του ούλτραμαριν.

Έτσι ακριβώς τιτλοφορείται η έκδοση που μεταφράζει η Κατερίνα Σχοινά, ένα από τα προτερήματα του βιβλίου για όσες και όσους έχουν συναντήσει ξανά κάποια μετάφρασή της.

Μα στην προκειμένη περίπτωση σημασία πρωτίστως έχει να ξεκαθαρίσει κανείς το είδος της απόχρωσης που σημαίνει αυτή η γεμάτη δύναμη και υπερβολή λέξη. Ένα γαλάζιο υπερβολικό, σε άφθονη ποσότητα, ένα χρώμα κυριαρχικό όπως και η θάλασσα. Με τους ανθρώπους της, τα σκαριά, τα λιμάνια και τους γερανούς που δουλεύουν ακατάπαυστα κάτω από υπερφυσικούς προβολείς. Με την νοσταλγία της που γιγαντώνεται και κάποτε γίνεται ένας αδιάβατος ωκεανός. Όλα βάφονται γαλάζια στις άπειρες εκδοχές του, σαν να κοιτάζει κανείς μέσα βαθιά μια θάλασσα τρικυμισμένη. Ένα ματ, μπλε χρώμα κάπου στο βάθος σημαίνει πως τελειώνει οριστικά η ξηρά, πως όλες σου οι ελπίδες ναύτη που ένας θεός γνωρίζει τι γυρεύεις τόσο μα τόσο μακριά, εκεί πέρα πνίγονται.

Αφού τελειώσει κανείς με τις εκκρεμότητες των αποχρώσεων και αφού ταξιδέψει νοερά στο μακρινό Αφγανιστάν, σπαρμένο εκείνο το λάπις λαζούλι που πρόσθεσε ένα χρώμα στην παλέτα μας, μπορεί να νιώσει τη θάλασσα που βρέχει τις σελίδες αυτού του συναρπαστικού μυθιστορήματος. Και ίσως να θυμηθεί μια στάλα αυτόν τον υπέροχο ιστοριογράφο, τον Βρετανό Λόουρι που πριν ολοκληρώσει μισό αιώνα ζωής πέρασε στην αντίπερα όχθη. Είχε προλάβει να καταθέσει το σπουδαίο «Κάτω από το ηφαίστειο» και το θαλασσινό του αριστούργημα, το «Ούλτραμαριν» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, πάντα πιστές στην επιλογή των πιο σημαντικών δημιουργών.

Γεννήθηκε το 1909 στη βορειοδυτική Αγγλία μα έζησε σε πολλά μέρη του κόσμου, φτάνοντας ως τη Βρετανική Κολομβία όπου και παρέμεινε ως το θάνατό του. Λονδίνο, Νέα Υόρκη, Μέξικο, Λος Άντζελες μερικοί από τους σταθμούς αυτού του ταξιδευτή που αφηγείται την ζωή του δεκαεννιάχρονου Ντέινα Χιλστ, ενός νεαρού που μπαρκάρει για πρώτη φορά με προορισμό τη Βομβάη και τη Σιγκαπούρη. «Ως πρωτόβγαλτος ναύτης», σημειώνει το οπισθόφυλλο της έκδοσης, «ο νεαρός θα χρειαστεί να παλέψει κόντρα στις ίδιες του τις αξίες, ώστε να κερδίσει την αναγνώριση και το σεβασμό των υπόλοιπων μελών του πληρώματος».

Ο Ντέινα, διψασμένος για το ταξίδι μα δεμένος με χίλιους τρόπους με εκείνη τη ζωή που άφησε πίσω του, τα βάζει με τον εαυτό του. Ένας ολόκληρος κώδικας τον κρατάει όρθιο μες σε εκείνο το παράξενο και ύποπτο ανθρωποθέμι που συνθέτει πολλές φορές το πλήρωμα ενός καραβιού. Η ηθική του μάχεται εκείνο το κοινό μέτρο, το εναλλασσόμενο της ναυτοσύνης. Ο Βρετανός συγγραφέας κατορθώνει να φανερώσει όλες τις ψυχογραφίες που θα συναντήσει κανείς στα αμπάρια ενός πλοίου. Δύσκολοι άνδρες, ζωές που διαλύθηκαν ή πάλι άνθρωποι δίχως πατρίδα και ρίζες. Και πάλι εκείνοι, σαν τον νιόβγαλτο Ντέινα που πιστεύουν ακόμη στην αγάπη, φορτωμένοι στους ώμους τους το βαρύ καθήκον να κουβαλήσουν όλη την αθωότητα αυτού του κόσμου. Μια απείραχτη πεποίθηση κόντρα στον ύποπτο μικρόκοσμο των λιμανιών , με τα κόκκινα κορίτσια του, τις σκοτεινές συμφωνίες, τους ανθρώπους για όλες τις δουλειές. Με τους κινδύνους, με τον έρωτα να πουλιέται πρόστυχα και βιαστικά σε εκείνους που ίσαμε το επόμενο πρωί θα ‘χουν φύγει.

Όχι με ένα οποιαδήποτε καράβι, μα με το σκαρί τους, φορτωμένο ένα σορό πράγματα. Ποιος άραγε τα περιμένει, ποιοι άνθρωποι θα γυρέψουν ολάκερο αυτό το εμπόρευμα που συνιστά το φορτίο ενός καραβιού; Ο Μάλκολμ Λόουρι δεν δίνει απαντήσεις, μήτε που διευκολύνει τη ζωή των ηρώων του. Τους αφήνει να τραβήξουν το δικό τους δρόμο και με ένα τρόπο ολότελα φυσικό αυτή η ιστορία παίρνει μονάχη της ένα μοιραίο μονοπάτι. Εκείνο που ορίζει η ζωή των ανθρώπων του μεταφορικού «Οιδίπους τύραννος» που το φαντάζομαι να τριγυρίζει με τυφλά τα φανάρια του στις θάλασσες του κόσμου, κουβαλώντας τους έρωτες, τη νοσταλγία, την πίκρα και τη μοναξιά μιας χούφτας αντρών που αν δεν προέρχονται από ίδιους κόσμους, μαθαίνουν να μιλούν τη γλώσσα της θάλασσας. Ο ήχος του κύματος, η μοναξιά του πόστου, μια ζωή προγραμματισμένη για να κρατηθεί όρθια. Και κάπου βαθιά, όχι αφανέρωτος, ο πυρετός του σώματος που κάνει ανθρώπινη την ιστορία, δίχως καμιά ωραιοποίηση, καμιά διακοσμητική χροιά. Μονάχα μορφές που θα παραμένουν για πάντα το πιο εσωτερικό πράγμα όταν αποκαλύπτουν μια ανθρώπινη πλευρά και όταν πάλι φωτίζονται μέσα από τα πάθη τους και τις τσακισμένες τους ζωές.

Σε μια εποχή που τ’ανθρώπινο περιορίζεται στη φιγούρα του, η προσέγγιση του Λόουρι που βάζει κάτω από τη λάμπα του τον νεαρό Χιλστ ανάμεσα στους άλλους χαρακτήρες που διαβαίνουν από το κατάστρωμα του «Ούλτραμαρίν», επαληθεύει τη διεισδυτική ματιά αυτού του συγγραφέα που έφυγε τόσο νέος, αφήνοντας πίσω του στοίβες με χειρόγραφα που εκδόθηκαν μετά το θάνατό του υπό την επιμέλεια της αγαπημένης του συζύγου. Η ζωή, είτε μιλούμε για εκείνη που προχωρεί εκεί έξω στους δρόμους της πόλης, είτε μια άλλη που μας φαντάζει τόσο γοητευτική μα κρατεί για τον εαυτό της όλη τη θαλασσινή μοναξιά της παραμένει καταπιστευμένη σε μια τυχαιότητα που ο Λόουρι δεν θίγει. Μιμείται το ρυθμό της και καθιστά τόσο αληθινούς τους χαρακτήρες του. Σχεδόν κανείς μπορεί να νιώσει την πάλη που εκτυλίσσεται μες στην ψυχή του νεαρού Ντέινα Χιλστ, όσο το Οιδίπους Τύραννος παίρνει τους ίδιους αρχαίους δρόμους, με το ίδιο σθένος, με το ίδιο μυστήριο όπως και τότε. Η απώλεια του χρόνου και άλλα πράγματα τόσο λεπτά, όπως τα πλήγματά τους περνούν αθόρυβα από τη γέφυρα του καραβιού.

Ο Μάλκολμ Λόουρι αποτέλεσε έναν συγγραφέα της εποχής του. Πάει να πει, πως κράτησε, όχι μονάχα τις πιο σημαντικές του επιδράσεις ολοζώντανες μες στο κείμενό του, αλλά κατόρθωσε να μεταγγίσει την δική του πραγματικότητα. Οι σημειώσεις που οι εκδόσεις Μεταίχμιο περιλαμβάνουν στις σελίδες της ιστορίας, βρίσκονται εκεί για να υπενθυμίσουν την ατμόσφαιρα μιας εποχής. Ή πάλι για να καταμαρτυρήσουν τις βασικές επιρροές που γνώρισε ο Βρετανός Λόουρι στη σύντομη διαδρομή του.

Ανάμεσά τους κρατώ εκείνη που ο συγγραφέας αντλεί από το δοκίμιο του φιλοσόφου Ζορζ Σανταγιάννα αφιερωμένο στον Προυστ, σχεδόν έναν αιώνα πίσω. Και είμαι σίγουρος πως δεν θα μπορούσε καλύτερα να μιλήσει κανείς για την ιστορία του Λόουρι. Επειδή οι χαρακτήρες του και οι ιστορίες τους και αυτή η θαλασσινή αύρα που μαστιγώνει τα πρόσωπά μας, δεν αποτελούν παρά μοτίβα τ’ απαράλλαχτου ταξιδιού. Θαρρείς και οι άνθρωποι μοιάζουν με «πεταλούδες γύρω από φώτα αιώνια».