Βιβλιοθήκη

Τρόποι να γυρίζεις σπίτι, του Alejandro Zambra

feature_img__tropoi-na-girizeis-spiti-tou-alejandro-zambra
O Alejandro Zambra (Σαντιάγο, 1975) γνωστός στην Ελλάδα από το πρώτο του μυθιστόρημα «Μπονσάι» (Πατάκης, 2007) θεωρείται το νέο αστέρι της χιλιανής λογοτεχνίας και το τελευταίο του μυθιστόρημα, «Τρόποι να γυρίζεις σπίτι», μάλλον δικαιολογεί τον ενθουσιασμό που έχει προκληθεί γύρω από το όνομά του. 

Διαβάζοντας το «Τρόποι να γυρίζεις σπίτι», δεν είναι εύκολο να κατανοήσεις για τι είδους βιβλίο πρόκειται: είναι μια αυτοβιογραφική ιστορία, ένα βιβλίο για τη μνήμη και τη νοσταλγία, ένα αφήγημα για την παιδική ηλικία και τη δύσκολη ενηλικίωση ή μια απόπειρα σκιαγράφησης της πρόσφατης Ιστορίας της Χιλής; Όταν φτάσεις στην τελευταία του σελίδα, καταλαβαίνεις πως το «Τρόποι να γυρίζεις σπίτι» είναι όλα αυτά μαζί και εκ των υστέρων συνειδητοποιείς πως ο τίτλος θα έπρεπε να σε είχε προϊδεάσει. Τι είναι το «σπίτι» μας; το μέρος εκείνο που βρίσκεται η ρίζα και η καρδιά μας, εκεί που πάντα προσπαθούμε να βρούμε τρόπους να επιστρέφουμε; Αναμφισβήτητα, «σπίτι» μας είναι η παιδική ηλικία κι ο πρώτος μας έρωτας, η οικογένεια και η πατρίδα μας, αλλά και το πάθος μας, αυτό που μας κάνει δημιουργικούς στη ζωή. Ο Alejandro Zambra έγραψε ένα βιβλίο που αναφέρεται σε όλα αυτά. 

Το βιβλίο είναι δομημένο απλά (χωρίζεται σε τέσσερα μέρη) αλλά και πολύ έξυπνα, υπηρετώντας την αμφισημία που ο συγγραφέας επιδιώκει. Στο πρώτο μέρος, ο εννιάχρονος αφηγητής περιγράφει την εμπειρία του από τον μεγάλο σεισμό του ’85 σε μια γειτονιά του Σαντιάγο την εποχή της δικτατορίας του Πινοτσέτ. Εκεί, στα πρόχειρα καταλύματα που στήνονται για ασφαλή διανυκτέρευση, γνωρίζει την Κλαούδια, ανιψιά του μυστηριώδη γείτονα Ραούλ, για τον οποίο γνωρίζει μονάχα ότι ζει μόνος του κι ότι θεωρείται χριστιανοδημοκράτης. Αργότερα, τα δύο παιδιά γίνονται φίλοι κι η Κλαούδια ζητά από το αγόρι να προσέχει και να φροντίζει τον θείο της. Στο δεύτερο, όμως, μέρος, ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με την πιθανότητα η ιστορία του αγοριού που προηγήθηκε να είναι απλά κομμάτι ενός ανολοκλήρωτου ακόμα μυθιστορήματος και ως κεντρικό πρόσωπο αναδύεται ο συγγραφέας του μυθιστορήματος αυτού: οι σχέσεις με τους ανθρώπους γύρω του (τους γονείς και την αποξενωμένη σύζυγό του) αλλά και η συχνά δύσκολη σχέση του με τη συγγραφή έχουν κεντρική θέση στα όσα αφηγείται. Στα επόμενα δύο μέρη τα πράγματα μπερδεύονται όλο και περισσότερο καθιστώντας ασαφές το πού τελειώνει η πραγματικότητα και πού αρχίζει η μυθοπλασία, τι αποτελεί ανάμνηση και τι επινόηση, τι συνέβη πραγματικά και τι όχι.

Αυτό, όμως, που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ξετυλίγεται η αφήγηση: τα χρόνια της βάναυσης δικτατορίας του Πινοτσέτ με τις εξαφανίσεις αντιφρονούντων, τη βία και τα βασανιστήρια αλλά και της επίπονης μετάβασης σε μια εύθραυστη δημοκρατία όπου βασανιστές και θύματα (αλλά και οι ένοχα αμέτοχοι) πρέπει να βρουν έναν τρόπο συνύρπαξης.

Ολοκληρώνοντας την ανάγνωση, σημασία δεν έχει πια να δοθούν απαντήσεις για τα όρια πραγματικότητας και μυθοπλασίας μέσα στη ρευστότητα της αφήγησης του συγγραφέα. Σημασία έχει μόνο το ταξίδι που μας προσέφερε ο Zambra στα δαιδαλώδη μονοπάτια της διαδικασίας συγγραφής ενός μυθιστορήματος, μιλώντας ταυτόχρονα για όλους τους διαφορετικούς τρόπους επιστροφής στα θεμέλια της ύπαρξής σου, στην εσωτερική σου εστία, στο «σπίτι» σου, ό,τι κι αν αυτό αντιπροσωπεύει για τον καθένα. Η συγγραφική του μαεστρία συνοψίζεται στον ανεπιτήδευτο αλλά και τόσο εύστοχο τρόπο του να καταφέρει να μας κάνει συμμέτοχους και συνοδοιπόρους σε αυτό το ταξίδι αφήνοντας σε μας την τελευταία λέξη.

Τρόποι να γυρίζεις σπίτι, του Alejandro Zambra
Μετάφραση: Αχιλλέας Κυριακίδης
Εκδόσεις Ίκαρος, 2016
σελ. 176

1
Μοιράσου το