Short Story 2

Άρθρα :: Dr. Jekyll and Miss Hyde articles :: selected column

επιλογή γλώσσας
choose language

10.07
2017

Αναζητώντας τον Marcel Proust

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Σαν σήμερα, γεννήθηκε ο Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust (10 Ιουλίου 1871 – 18 Νοεμβρίου 1922), όπως είναι ολόκληρο το όνομά του, μία από τις πιο σημαντικές λογοτεχνικές μορφές του 20ού αι.- συγγραφέας, κριτικός, δοκιμιογράφος, ο δημιουργός του εμβληματικού «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο», για το οποίο έχουν γραφτεί εκατοντάδες μελέτες, κείμενα και αναλύσεις. Ο Graham Greene έγραψε για τον Proust ότι «ήταν ο σπουδαιότερος μυθιστοριογράφος του 20ού αι., όπως αντίστοιχα ο Tolstoy ήταν του 19ου», και η Virginia Woolf ήταν τόσο παθιασμένη μαζί του που έλεγε «Αχ και να μπορούσα να γράφω έτσι». Το αφιέρωμα που ακολουθεί χωρίζεται σε δύο μέρη: το πρώτο αφορά μία αναδρομή στη ζωή του κυρίως μέσα από τη συγκέντρωση και προβολή όλου του διαθέσιμου οπτικού υλικού (φωτογραφίες και βίντεο), και στο δεύτερο μέρος παρατίθεται το περίφημο «Ερωτηματολόγιο του Proust» με τις απαντήσεις που ο ίδιος έδωσε το 1890. 

Για χρόνια πλάγιαζα νωρίς. Μερικές φορές, μόλις έσβηνα το κερί, τα μάτια μου έκλειναν τόσο γρήγορα, ώστε δεν πρόφταινα ν’ αναλογιστώ: «Με παίρνει ο ύπνος».

Η αρχή της ελληνικής μετάφρασης από τον Παύλο Ζάννα του «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» (Εκδόσεις Εστία).
εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Υποχόνδριος, φιλάσθενος, εκκεντρικός (είχε επενδύσει με φελλό το δωμάτιό του για να αποκλείσει τους εξωτερικούς ήχους), από τους πρώτους συγγραφείς που μέσα από το έργο του αποκάλυψε την ομοφυλοφυλική του ταυτότητα, ασχολήθηκε στο αριστουργηματικό, αυτοβιογραφικό και πολύτομο μυθιστόρημά του (3.000 σελίδων περίπου) με τον χρόνο και τη μνήμη, με τις αναρίθμητες στιγμές που χάνονται από τη μνήμη μας και ο μοναδικός τρόπος να επανακτήσουμε τον χαμένο χρόνο είναι μέσα από τις αναμνήσεις που ξυπνάνε ξαφνικά με αφορμή ένα τυχαίο γεγονός, όπως με τη γεύση ενός μπισκότου, μιας μαντλέν βουτηγμένης σ' ένα φλιτζάνι τσάι.

Και ξαφνικά παρουσιάστηκε η ανάμνηση. Αυτή η γεύση ήταν η γεύση του μικρού κομματιού της μαντλέν που την Κυριακή το πρωί στο Κομπραί (τη μέρα εκείνη δεν έβγαινα πριν απ’ την ώρα της λειτουργίας) μου πρόσφερε η θεία μου η Λεονί, όταν πήγαινα να της πω καλημέρα στο δωμάτιό της, αφού πρώτα το βουτούσε στο τσάι ή στο φλαμούρι της. Η όψη της μικρής μαντλέν δεν μου ’χε θυμίσει τίποτα πριν να τη γευτώ· ίσως γιατί, έχοντας δει συχνά από τότε μικρές μαντλέν, χωρίς όμως να τις δοκιμάσω, πάνω στα ράφια των ζαχαροπλαστείων, η εικόνα τους είχε εγκαταλείψει εκείνες τις μέρες του Κομπραί για να δεθεί μ’ άλλες πιο πρόσφατες, ίσως γιατί, απ’ αυτές τις αναμνήσεις τις εγκαταλειμμένες τόσον καιρό έξω απ’ τη μνήμη, δεν επιζούσε τίποτα, όλα είχαν διαλυθεί· οι μορφές -κι αυτή ακόμα του μικρού κοχυλιού της ζαχαροπλαστικής, τόσο στρουμπουλά αισθησιακού κάτω απ’ τις αυστηρές κι ευλαβικές πτυχές του- είχαν διαλυθεί ή, κοιμισμένες, είχαν χάσει τη δύναμη της επέκτασης που θα τους επέτρεπε να ξαναδεθούν με τη συνείδηση.

Παραθέτοντας τα λόγια του Nabokov για το έργο του Proust: «Η μετατροπή της αίσθησης σε συναίσθημα, η άμπωτη και παλίρροια της μνήμης, κύματα συναισθημάτων όπως πόθος, ζήλεια και δημιουργική ευφορία – αυτά είναι τα υλικά αυτού του κολοσσιαίου και, όμως, μοναδικά αιθέριου και διάφανου έργου».

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Χειρόγραφο από το σημειωματάριο του Proust για το «Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο», ©Gallica- Bibliothèque Νationale de France

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Γόνος εύπορης οικογένειας, ο Marcel Proust είναι ο γιος του καθολικού Adrien Proust, γιατρού στο επάγγελμα, και της εβραίας Jeanne Weil. Γεννήθηκε στην πόλη Οτέιγ της Γαλλίας και μεγάλωσε με τον αδελφό του Robert στο Παρίσι. 

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Μικρός ακόμα, στην ηλικία των εννέα ετών αρρώστησε με άσθμα και εξακολούθησε να έχει προβλήματα υγείας σε όλη την υπόλοιπη ζωή του. Φοίτησε στο λύκειο Condorcet και από νωρίς διακρίθηκε για την κλίση του στη Λογοτεχνία. 

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Η τάξη του στο λύκειο Condorcet (1886-87). Ο Proust διακρίνεται στην πρώτη σειρά στα δεξιά

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Το μάθημα φιλοσοφίας με καθηγητή τον Alphonse Darlu (1988) στο λύκειο Condorcet. Ο Proust διακρίνεται στη μεσαία σειρά στα αριστερά

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Υπηρέτησε στον γαλλικό στρατό μόνο για έναν χρόνο λόγω της εύθραστης κράσης του, έκανε όμως πολλές γνωριμίες στους αριστοκρατικούς κύκλους της γαλλικής κοινωνίας. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες (1893) και Λογοτεχνία (1895) και το 1896 κυκλοφόρησε το “Les Plaisirs et les jours” («Τέρψεις και Ημέραι») με πρόλογο του Anatole France, μία συλλογή μικρών ιστοριών που είχε μέχρι τότε δημοσιεύσει αποσπασματικά στα περιοδικά Le Banquet και La Revue Blanche. Από το 1895 ως το 1899 ασχολήθηκε με τη συγγραφή του “Jean Santeuil”, ενός αυτοβιογραφικού μυθιστορήματος, το οποίο έμεινε μισοτελειωμένο, ενώ απορροφήθηκε ιδιαίτερα από το έργο του John Ruskin, μεταφράζοντας τα βιβλία “Bible of Amiens” και “Sesame and Lilies”.

Τα προβλήματα υγείας, η ενεργός συμμετοχή του στην υπόθεση Dreyfus (1897-99) αλλά κυρίως ο θάνατος του πατέρα του το 1903 και της μητέρας του το 1905 τον απομάκρυναν από τις κοινωνικές εκδηλώσεις και την κοσμική ζωή. Μετά τον χαμό της πολυαγαπημένης του μητέρας με την οποία διατηρούσε πολύ στενή σχέση (όταν ήταν μικρός δεν μπορούσε να κοιμηθεί αν δεν τον φιλούσε η μητέρα του για καληνύχτα), ο Proust άφησε το σπίτι στο οποίο διέμενε ως τότε με την οικογένειά του και υπενοικίασε το διαμέρισμα ενός θείου του (102, boulevard Haussmann), όπου και απομονώθηκε για να αφοσιωθεί στη μελέτη λογοτεχνικών έργων του 19ου αι. και τη συγγραφή του δικού του μεγάλου μυθιστορήματος. Χάριν στη σημαντική κληρονομιά των γονιών του που τον εξασφάλιζε οικονομικά, ξεκίνησε το ταξίδι για την αναζήτηση του χαμένου χρόνου... Τα αμέσως επόμενα χρόνια δημοσίευσε στη Le Figaro μια σειρά από παρωδίες έργων αγαπημένων του Γάλλων συγγραφέων (Balzac, Flaubert, Renan) υπό τον τίτλο “L’Affaire Lemoine” και έγραψε ένα δοκίμιο που κυκλοφόρησε το 1954 με τον τίτλο “Contre Sainte-Beuve”.

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Οι ιδέες για τη συγγραφή του «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» είχαν ριζωθεί μέσα του από νωρίς, όπως φαίνεται και σε αποσπάσματα του “Jean Santeuil”, αλλά δεν ήταν παρά το 1909 όπου αποσύρθηκε εντελώς στο διαμέρισμά του για να γράψει το μεγάλο μυθιστόρημα. Όπως λέγεται, ο Proust κοιμόταν ολημερίς και δούλευε όλο το βράδυ και ο πρώτος τόμος, “Du côté de chez Swann” («Από τη μεριά του Σουάν»), εκδόθηκε με δικά του έξοδα το 1913, αφού δέχθηκε πολλές απορρίψεις, με πιο πολυσυζητημένη αυτήν του André Gide που το χαρακτήρισε επιφανειακό, αλλά αργότερα μετάνιωσε για την κρίση του (Ο André Gide έγραψε στον Proust ότι «η απόρριψη αυτού του βιβλίου θα παραμείνει ως το μεγαλύτερο λάθος που έκανε πότε η ΝRF (ο εκδοτικός οίκος La Nouvelle Revue française)». Ακολούθησαν οι τόμοι «Στον ίσκιο των ανθισμένων κοριτσιών», ο οποίος του χάρισε το βραβείο Goncourt, «Η μεριά του Γκερμάντ» και «Σόδομα και Γόμορρα». Οι τρεις τελευταίοι τόμοι («Η φυλακισμένη», «Η δραπέτις/Η εξαφάνιση της Αλμπερτίν», και «Ο ξανακερδισμένος χρόνος») που τους επιμελήθηκε ο αδελφός του, κυκλοφόρησαν μετά τον θάνατό του Proust σε ηλικία 51 ετών από βρογχίτιδα και πνευμονία στις 18 Νοεμβρίου του 1922 στο Παρίσι. Το έργο ολοκληρώθηκε το 1927 με την έκδοση του έβδομου τόμου.

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Ο Proust νεκρός στο κρεβάτι του. Η φωτογραφία είναι του Man Ray

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

© Emmanuel Sougez/Musée français de la photographie/Conseil départemental de l'Essonne

Πριν από λίγους μήνες έγινε μια σημαντική ανακάλυψη που όμως δεν είναι απόλυτα επιβεβαιωμένη. Ένας Καναδός πανεπιστημιακός, ο Jean-Pierre Sirois-Trahan ισχυρίζεται πως βρήκε τo μοναδικό βίντεο που αποθανατίζει τον Marcel Proust, ένα βίντεο που τον δείχνει να κατεβαίνει τα σκαλιά μίας εκκλησίας. Πρόκειται για ασπρόμαυρα πλάνα από τον γάμο της Élaine Greffulhe, κόρης της κόμησσας του Greffulhe και πολύ στενής φίλης του συγγραφέα.

Ο Jean-Yves Tadié καθηγητής στη Σορβόννη και μελετητής του Proust γράφει: «Το σχήμα του προσώπου, ο σχετικός τρόπος ντυσίματος, όλα αντιστοιχούν στον Proust και η ταυτοποίηση φαίνεται ιδιαίτερα πιστευτή». 

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Ο Marcel Proust είναι επίσης πολύ γνωστός για το ερωτηματολόγιο που φέρει το όνομά του, μια σειρά προσωπικών ερωτήσεων που αποκαλύπτουν σημαντικές πτυχές της προσωπικότητας του ερωτηθέντος. Αν και μάλλον δεν το εμπνεύστηκε ο ίδιος, έχει συνδεθεί με το πρόσωπό του, ενώ απάντησε στις ερωτήσεις το 1890, όταν ήταν ακόμα έφηβος. Το χειρόγραφο με τις απαντήσεις αποκαλύφθηκε το 1924, δύο χρόνια μετά τον θάνατό του και το 2003 δημοπρατήθηκε για το ποσό των 130.000 δολλαρίων περίπου. Πλέον το "The Proust Questionnaire” χρησιμοποιείται από διάφορα μέσα όπως το Vanity Fair

Ακολουθεί η μετάφραση του χειρογράφου στα ελληνικά, ενώ μπορείτε να τη διαβάσετε στα αγγλικά εδώ.

εικόνα άρθρου (Αναζητώντας τον Marcel Proust)

Το βασικό γνώρισμα της προσωπικότητάς σας:
Η ανάγκη να με αγαπούν. Πιο συγκεκριμένα, η ανάγκη να με χαϊδεύουν και να με κακομαθαίνουν, πολύ περισσότερο από την ανάγκη να με θαυμάζουν. 

H αρετή που προτιμάτε σ’ έναν άντρα:
Αντρικές αρετές, και ειλικρίνια στη φιλία. 

Η αρετή που προτιμάτε σε μια γυναίκα:
Θηλυκά χαρίσματα. 

Το βασικό σας χαρακτηριστικό:
(έμεινε αναπάντητο) 

Τι εκτιμάτε περισσότερο στους φίλους σας:
Να είναι τρυφεροί μαζί μου, αν η προσωπικότητα τους είναι αρκετά εξαίρετη ώστε να καθιστά την τιμή της τρυφερότητάς τους αρκετά υψηλή. 

Το βασικό σας ελάττωμα:
Να μην ξέρω, να μην είμαι ικανός «να θέλω». 

Η αγαπημένη σας ενασχόληση:
Να αγαπάω. 

Το όνειρο της ευτυχίας σας:
Φοβάμαι πως αυτό που σκέφτομαι δεν είναι τόσο μεγάλο, δεν τολμώ να το ξεστομίσω, φοβάμαι πως αν το πω θα το καταστρέψω. 

Ποια θα ήταν η μεγαλύτερη δυστυχία:
Να μην έχω γνωρίσει τη μητέρα και τη γιαγιά μου.

Πως θα θέλατε να είστε:
Ο εαυτός μου, το ίδιο που θα ήθελαν για μένα και οι άνθρωποι που θαυμάζω.

Η χώρα που θα θέλατε να ζήσετε:
Μία χώρα όπου συγκεκριμένα πράγματα που μου αρέσουν θα πραγματοποιούνταν με έναν μαγικό τρόπο, και όπου η τρυφερότητα πάντα θα έβρισκε ανταπόδοση. 

Το αγαπημένο σας χρώμα:
Η ομορφιά δεν βρίσκεται στα χρώματα, αλλά στην αρμονία τους.

Το αγαπημένο σας πουλί:
Το χελιδόνι. 

Οι αγαπημένοι σας συγγραφείς:
Αυτό τον καιρό, ο Anatole France και ο Pierre Loti. 

Οι αγαπημένοι σας ποιητές:
Ο Baudelaire και ο Alfred de Vigny. 

Οι αγαπημένοι σας λογοτεχνικοί ήρωες:
Ο Άμλετ.

Οι αγαπημένες σας λογοτεχνικές ηρωίδες:
Η Βερενίκη.

Οι αγαπημένοι σας συνθέτες:
Beethoven, Wagner, Schumann. 

Οι αγαπημένοι σας ζωγράφοι:
Leonardo da Vinci, Rembrandt.

Οι αγαπημένοι σας ήρωες στην πραγματική ζωή:
Ο κύριος Darlu και ο κύριος Boutroux.

Οι αγαπημένες σας ηρωίδες από την ιστορία:
Η Κλεοπάτρα.

Τα αγαπημένα σας ονόματα:
Έχω ένα κάθε φορά.

Τι μισείτε περισσότερο:
Ό,τι μου κάνει κακό.

Ιστορικές προσωπικότητες που αντιπαθείτε περισσότερο:
Δεν είμαι αρκετά μορφωμένος για να απαντήσω.

Το στρατιωτικό γεγονός που θαυμάζετε περισσότερο:
Τη στρατιωτική μου θητεία!

Το φυσικό ταλέντο που θα θέλατε να έχετε:
Δύναμη της θέλησης και γοητεία. 

Πώς θα θέλατε να πεθάνετε:
Βελτιωμένος – και αγαπημένος. 

Η πνευματική σας κατάσταση στην παρούσα φάση:
Βαρεμάρα που αναγκάστηκα να σκεφτώ γύρω από τον εαυτό μου έτσι ώστε να απαντήσω σε όλες αυτές τις ερωτήσεις. 

Λάθη στα οποία δείχνετε τη μεγαλύτερη επιείκεια:
Εκείνα που καταλαβαίνω. 

Το αγαπημένο σας motto:
Φοβάμαι πολύ ότι θα μου έφερνε ατυχία να έχω ένα.

Κείμενα (Πηγές)

  • http://www.openculture.com/
  • https://www.britannica.com/biography/Marcel-Proust

Εικόνες (Πηγές)

  • https://gr.pinterest.com/
  • http://www.proust-ink.com/biography/ 
  • http://expositions.bnf.fr/proust/ 
  • Paris, Bibliothèque nationale,
  • http://www.metmuseum.org/art/collection/search/286540 
εικόνα αρθρογράφου (Ελένη Μαρκ)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Ελένη Μαρκ

Το γεγονός που καθόρισε την ενήλικη ζωή μου είναι μάλλον η απόφαση που πήρα ένα βράδυ στο λεωφορείο, ελαφρώς μεθυσμένη και αρκετά αγανακτισμένη, για τη σειρά με την οποία θα έβαζα τις τρεις-τέσσερις σχολές στο μηχανογραφικό μου, στις οποίες ναι μεν είχα πιθανότητα να περάσω αλλά δεν με ενδιέφερε το αντικείμενό τους. Και εφόσον δεν έλεγα ποτέ, ότι «θα γίνω η τάδε όταν μεγαλώσω», όλως τυχαίως βρέθηκα στο Ιστορικό-Αρχαιολογικό. Μετά από συζητήσεις επί συζητήσεων αποφάσισα ότι μου αρέσει η Ιστορία της Τέχνης… και βρέθηκα στο Λονδίνο να κάνω σπουδές στα media και στον κινηματογράφο. Παρόλα αυτά, προτιμώ να διαβάσω δέκα βιβλία από το να παρακολουθήσω δέκα ταινίες... Kαι επειδή έφτασε η στιγμή να περάσω από την θεωρία στην πράξη, η υποφαινόμενη συγκροτημένη προσωπικότητα εμπνεύστηκε την ιδέα του Artcore...

Artcore magazine's footer