Άρθρα :: Βιβλιοσκόπιο articles :: selected column

επιλογή γλώσσας
choose language

05.01
2016

Το «Αντίο» του Μανόλη Αναγνωστάκη

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Το «Αντίο» του Μανόλη Αναγνωστάκη)

Λίγο πριν φύγει το 2015 -το έτος Μανόλη Αναγνωστάκη- κάναμε μια βόλτα στην έκθεση «Μιλώ… Τεκμήρια και Μαρτυρίες» του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, λέγοντας το δικό μας «αντίο» στον ποιητή της Ήττας.

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1925, εξέδωσε το πρώτο του ποίημα στα 16 του, πολιτικοποιήθηκε στα πλαίσια του φοιτητικού κινήματος, φυλακίστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο, απελευθερώθηκε 2 χρόνια αργότερα, χαρακτηρίστηκε ως «ποιητής της Ήττας». Η ζωή και το έργο του Μανόλη Αναγνωστάκη παρουσιάστηκαν στην έκθεση «Μιλώ… Τεκμήρια και μαρτυρίες», στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, σε μια μικρή αίθουσα, αλλά αρκετά γεμάτη για να συγκινήσει. 

Μέσα από χειρόγραφα, αποσπάσματα εφημερίδων και παλιά λογοτεχνικά περιοδικά, ταξιδεύουμε για λίγο στην Ελλάδα του εμφυλίου πολέμου και της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Έχουν περάσει 90 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή και 10 χρόνια από τον θάνατό του, παρόλ’ αυτά, δεν έχουν αλλάξει και πολλά στον κόσμο. Επίκαιροι όσο ποτέ, οι στίχοι του Αναγνωστάκη πετούν στο δωμάτιο και μοιάζουν σαν να γράφτηκαν σήμερα.

[…] Πρὸς τὸ παρόν, στὸν παλιὸ δρόμο ποὺ λέγαμε, ὑψώνεται
ἡ Τράπεζα Συναλλαγῶν
- ἐγὼ συναλλάσσομαι, ἐσὺ συναλλάσσεσαι, αὐτὸς συναλλάσσεται-
Τουριστικὰ γραφεῖα καὶ πρακτορεῖα μεταναστεύσεως
-ἐμεῖς μεταναστεύουμε, ἐσεῖς μεταναστεύετε, αὐτοὶ μεταναστεύουν-
Ὅπου καὶ νὰ ταξιδέψω ἡ Ἑλλάδα μὲ πληγώνει, ἔλεγε κι ὁ Ποιητὴς
Ἡ Ἑλλάδα μὲ τὰ ὡραῖα νησιά, τὰ ὡραῖα γραφεῖα,
τὶς ὡραῖες ἐκκλησιὲς
Ἡ Ἑλλὰς τῶν Ἑλλήνων.

«Θεσσαλονίκη, Μέρες τοῦ 1969 μ.Χ.» Μανόλης Αναγνωστάκης

Θα μπορούσαν να ειπωθούν πολλά για τον Μ. Αναγνωστάκη, τα περισσότερα έχουν ήδη ειπωθεί. Αυτό που ωστόσο θα ήταν ενδιαφέρον να συζητηθεί, με αφορμή την έκθεση αυτή, είναι η θέση του ποιητή σε περιόδους εθνικής κρίσης. Ο Αναγνωστάκης τίθεται κατά της τέχνης που μένει άπραγη και σιωπηλή απέναντι στη βία και την αδικία. Απαντά με ποιήματα που γράφει στη φυλακή, ασκεί κριτική σε όλους εκείνους τους ποιητές που σιωπούν μπροστά στον πόλεμο, ψάχνει απάντηση στο καθολικό ερώτημα «ποιος είναι ο ρόλος της τέχνης;». Την απάντηση την είχε δώσει πολλές φορές ο ίδιος, και τώρα πια, που δεν έχει φωνή να ακουστεί, την απάντηση την δίνει η έκθεση «Μιλώ…». 

Γι αυτό ακριβώς πολέμησε ο Μ. Αναγνωστάκης, για να μπορεί να μιλά ακόμα και στους πιο δύσκολους καιρούς μέσα από την ποίησή του. «Δεν είναι ποίηση της ήττας, είναι μια αγωνία για την εποχή» έλεγε ο ίδιος και μέσα από αυτό το διάχυτο αίσθημα της ήττας των ποιημάτων του, κερδήθηκε μια μεγάλη νίκη, κι ας το βλέπουν μόνο λίγοι. Ίσως, αυτό να είναι τελικά το χρέος των ποιητών, να μιλούν για την εποχή τους, να γράφουν στίχους, όσο επίπονο κι αν είναι. Γιατί οι στίχοι αυτοί μπορεί και να ‘ναι οι τελευταίοι.

Οἱ στίχοι αὐτοὶ μπορεῖ καὶ νά ῾ναι οἱ τελευταῖοι
οἱ τελευταῖοι στοὺς τελευταίους ποὺ θὰ γραφτοῦν
Γιατί οἱ μελλούμενοι ποιητὲς δὲ ζοῦνε πιὰ
αὐτοὶ ποὺ θὰ μιλούσανε πεθάναν ὅλοι νέοι [...]

«Οἱ στίχοι αὐτοί» Μανόλης Αναγνωστάκης
εικόνα αρθρογράφου (Άννα μ. Μ.)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Άννα μ. Μ.

Η Άννα μ. Μ. αγαπάει τον κινηματογράφο, τα χοντρά παπλώματα, την ποίηση, την κανέλα, τις συζητήσεις δίχως αρχή και τέλος, τη Μαδρίτη, τους συγγραφείς που την παίρνουν από το χέρι. Η Άννα μισεί τα αεροπλάνα, το 78Ν τα σαββατόβραδα, τα χάδια στα μαλλιά, το άρωμα του πικραμύγδαλου, το πορτοκαλί χρώμα, τις μεγάλες εισαγωγές σε τραγούδια, να γράφει για τον εαυτό της σε τρίτο πρόσωπο.

Artcore magazine's footer