Άρθρα :: Βιβλιοσκόπιο articles :: selected column

επιλογή γλώσσας
choose language

Μikhail Bulgakov: 77 χρόνια μετά θάνατον

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Μikhail Bulgakov: 77 χρόνια μετά θάνατον)

Σαν σήμερα, πριν από 77 χρόνια, αφήνει την τελευταία του πνοή στη Μόσχα ο σπουδαίος Ρώσος συγγραφέας Mikhail Bulgakov. Ήταν μόλις 48 ετών. Οι τελευταίες μέρες της ζωής του ήταν λίγο-πολύ το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου αφού, όπως και ο Chekov, o Bulkhakov ήταν κι αυτός ένας γιατρός που έβλεπε τον εαυτό του να αργοπεθαίνει (ο Chekov από φυματίωση ενώ ο ίδιος από μια κληρονομική ασθένεια που κατέστρεφε τα νεφρά του).

Δεν είναι δύσκολο να τον φανταστεί κανείς στο ταπεινό του σπίτι, αδύναμο, καθισμένο σε ένα κρεβάτι να κάνει διορθώσεις στο υπέροχο «Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα», με την τρίτη σύζυγό του Έλενα να τον κοιτάζει μελαγχολικά να χάνεται μέρα με τη μέρα. Σίγουρα ζοφερές σκέψεις θα περνούσαν από το μυαλό του. Στη σύντομη ζωή του, η τύχη πολλές φορές του φέρθηκε σκληρά. Ο πρόωρος θάνατος του πατέρα του από την ίδια ασθένεια, οι κτηνωδίες στις οποίες έγινε μάρτυρας κατά τη διάρκεια του Ρωσικού Εμφύλιου και η ανηλεής λογοκρισία των έργων του από το σταλινικό καθεστώς που κατέστρεψε την επαγγελματική του ζωή, υπήρξαν πάντα πηγές πικρίας. Αυτό που δε θα μπορούσε ποτέ να μαντέψει είναι ότι μετά θάνατον η τύχη θα του χαμογελούσε και θα αναδεικνυόταν σε έναν από τους σπουδαιότερους μυθιστοριογράφους του 20ού αιώνα.

εικόνα άρθρου (Μikhail Bulgakov: 77 χρόνια μετά θάνατον)

Γεννημένος στο Κίεβο, ο πρωτόκοκος γιος ενός θεολόγου ανάμεσα σε άλλα έξι αδέλφια, κατάφερε παρά την απώλεια του πατέρα του να σπουδάσει ιατρική στο Πανεπιστήμιο της ιδιαίτερης πατρίδας του. Η ιατρική του ιδιότητα υπήρξε κατάρα και ευλογία μαζί. Κατάρα, γιατί κατά τη διάρκεια του Ρωσικού Εμφύλιου στρατολογήθηκε και από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές (Μπολσεβίκους και Λευκή Φρουρά) και έζησε από κοντά όλη τη φρίκη του αδελφοκτόνου πολέμου. Ευλογία, γιατί η εμπειρία του αυτή υπήρξε πηγή έμπνευσης για το μυθιστόρημά του «Λευκή Φρουρά» που μεταφέρθηκε το 1925 στο θεατρικό σανίδι με τον τίτλο «Οι μέρες των Τουρμπίνς» κι αποτέλεσε την πρώτη του μεγάλη επιτυχία.

εικόνα άρθρου (Μikhail Bulgakov: 77 χρόνια μετά θάνατον)

Είχε ήδη εγκατασταθεί στη Μόσχα και εργαζόταν ως δημοσιογράφος σε διάφορες εφημερίδες για να βγάλει τα προς το ζην. Νωρίτερα κατάφερε να ταξιδέψει μέσα στη Ρωσία παρά τον πόλεμο που μαινόταν και ήδη από το 1919 είχε εγκαταλείψει την καριέρα του γιατρού για να αφοσιωθεί αποκλειστικά στη συγγραφή. Η κομματική λογοκρισία δεν τον άφησε να χαρεί για πολύ την νεοαποκτηθείσα φήμη του ως θεατρικού συγγραφέα, αφού «Οι μέρες των Τουρμπίνς» θεωρήθηκαν αντισοβιετικές (πού ήταν ο «κόκκινος ήρωας» μέσα στο έργο; γιατί δεν δοξαζόταν με κάποιο τρόπο το ρωσικό προλεταριάτο;) και διατάχθηκε το κατέβασμά του από τη σκηνή το 1927. Παρόλ΄ αυτά, το έργο άρεσε στον ίδιο τον Στάλιν και με τη δική του μεσολάβηση ξανανέβηκε στο σανίδι για λίγο, το 1932, αλλά ο Bulgakov είχε ήδη μπει στη μαύρη λίστα του καθεστώτος: δυσκολευόταν να δημοσιεύσει τη συγγραφική του δουλειά και να παρουσιάσει τα θεατρικά του έργα κι αναγκαζόταν να εργάζεται σε μικρές θέσεις σε διάφορα θέατρα της Μόσχας για να επιβιώσει. Ο φόβος και η καταπίεση της εποχής εκείνης τον έστρεψαν σε μια πιο εσωτερική ζωή που την χαρακτήριζαν η πίκρα και η απογοήτευση. Το 1930 του απαγορεύεται ουσιαστικά η δημοσίευση οποιουδήποτε κειμένου. Ζητάει από τον ίδιο τον Στάλιν να του επιτρέψει να φύγει από τη χώρα αλλά το αίτημά του απορρίπτεται. Σε μια κρίση απελπισίας καίει τα χειρόγραφα των έργων του, μεταξύ των οποίων το μυθιστόρημα «Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα» που είχε να ξεκινήσει να γράφει δυο χρόνια πριν. 

εικόνα άρθρου (Μikhail Bulgakov: 77 χρόνια μετά θάνατον)

Το 1933, όμως, ξαναπιάνει το έργο του και στην πενταετία που ακολουθεί του αφιερώνει τον περισσότερο χρόνο του. Δυστυχώς, το 1939, η ασθένεια του δηλώνει ηχηρά παρούσα. Γνωρίζοντας ότι σύντομα θα πεθάνει, τους τελευταίους μήνες της ζωής του αφοσιώνεται στον “Μαιτρ” που, όμως, δεν θα προλάβει να ολοκληρώσει ποτέ με τον τρόπο που ο ίδιος ίσως θα επιθυμούσε. Η χήρα του φύλαξε το χειρόγραφο αυτού του ανορθόδοξου και προκλητικού μυθιστορήματος, παρόλο που θα μπορούσε να την οδηγήσει σε σύλληψη ή ακόμα και στα σταλινικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και τον θάνατο. Πέρασαν 27 ολόκληρα χρόνια μέχρι να πνεύσει ένας πιο φιλελεύθερος άνεμος στη Ρωσία, να δημοσιευθεί το έργο και αμέσως μετά να ανεβεί ως θεατρικό στη Μόσχα όπου σημείωσε μεγάλη επιτυχία.

εικόνα άρθρου (Μikhail Bulgakov: 77 χρόνια μετά θάνατον)

«Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα» (παρόλο που δεν είναι το μοναδικό αξιόλογο έργο του Bulgakov· αρκεί κανείς να αναλογιστεί τη λογοτεχνική αξία της «Διαβολιάδας» ή το πρωτοποριακό για την εποχή του «Η καρδιά ενός σκύλου») είναι το απαστράπτον αριστούργημα ενός σπουδαίου Δασκάλου. Πνευματώδες και άσεμνο είναι παράλληλα βαθιά φιλοσοφημένο και αγγίζει αιώνια ερωτήματα συνυφασμένα με την ανθρώπινη ύπαρξη (υπάρχει το καλό και το κακό; τί είναι η πίστη; ως που μπορεί να φτάσει κάποιος για χάρη της αγάπης;). Η πλοκή του εξελίσσεται πάνω σε δυο παράλληλα νήματα. Το ένα αναφέρεται στην ιστορία του Πόντιου Πιλάτου στην Ιουδαία και τη συνάντησή του με τον Χριστό ενώ το άλλο στη Ρωσία μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση. Κεντρικός ήρωας ο καθηγητής Βόλαντ (στην πραγματικότητα ο διάβολος) που φτάνει στη Μόσχα για να εκθέσει την ακαμψία, τη διαφθορά και την υποκρισία της σοβιετικής ελίτ. Σατιρικό και συχνά γκροτέσκο, με χιούμορ τολμηρό και διεισδυτικό, βρίθει την ίδια στιγμή από στιγμιότυπα συγκινητικά και τραγικά, τρυφερά και ανθρώπινα. Μυθιστόρημα βαθύ και πολύπλοκο, αποτελεί ένα παναθρώπινο έργο που γοητεύει το ίδιο πολλούς αναγνώστες για διαφορετικούς λόγους: εκεί που ο ένθερμος χριστιανός βλέπει το θρησκευτικό στοιχείο να υποστηρίζεται στην άθεη κομμουνιστική Ρωσία, ένας άθεος βλέπει την προφανή καταδίκη κάθε είδους εξουσίας - θρησκευτικής ή άλλης. 

εικόνα άρθρου (Μikhail Bulgakov: 77 χρόνια μετά θάνατον)

Ο ονειροπόλος, ταλαντούχος, ανεξάρτητος, τολμηρός Mikhail Bulgakov που τόσο φιμώθηκε η φωνή του και λοιδορήθηκε το έργο του όσο ήταν εν ζωή, κατάφερε μετά θάνατον να αγγίξει τις ανθρώπινες ψυχές σε όλον τον κόσμο. Το πνεύμα του, οξύ και σκανδαλιάρικο σαν τον υπερφυσικού μεγέθους γάτο Μπέχεμοθ που συνοδεύει τον καθηγητή Βόλαντ, ξεχύθηκε στον κόσμο. Και τίποτε πια δεν μπορεί να το συγκρατήσει. 

Κείμενα (Πηγές)

  • www.britannica.com
  • www.npr.org
  • www.swarthmore.edu
  • www.masterandmargarita.eu

Εικόνες (Πηγές)

  • www.swarthmore.edu
  • www.meetville.com
  • www.goodreads.com
  • www.amazon.com
εικόνα αρθρογράφου (Αφροδίτη Κατσιά)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Αφροδίτη Κατσιά

Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη τότε που οι βάτες ήταν ακόμη της μόδας. Είμαι σινεφίλ και λάτρης των καλών βιβλίων που μου επιτρέπουν να ζω χίλιες ζωές παράλληλα με τη δική μου. Όνειρο μου είναι να ταξιδέψω σε όλον τον κόσμο και να βρω το νόημα της ζωής (μου).

Artcore magazine's footer