Άρθρα :: Βιβλιοσκόπιο articles :: selected column

επιλογή γλώσσας
choose language

29.10
2013

Η ποίηση του Τζαν Γιουτζέλ

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Η ποίηση του Τζαν Γιουτζέλ)

Ο Τζαν Γιουτζέλ ήταν «μια βροντερή φωνή φρέσκια, άμεση, πρωτότυπη» για τα τουρκικά – και όχι μόνο- ποιητικά δρώμενα του εικοστού αιώνα. Ασυμβίβαστος, πολυταξιδεμένος, κοσμοπολίτης, ευθύς, σαρκαστικός αλλά και ευαίσθητος, αφήνει πίσω του μια ποίηση αντίστοιχη του τρόπου ζωής του, μια ποίηση που πλάθεται κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης και καθιστά τον αναγνώστη συμμέτοχο στον ποιητικό κόσμο του γράφοντος «Για να δημιουργήσουμε μια νέα ζωή/ Ζώων και ανθρώπων/ Μεταβαλλόμενοι αλλά και μεταβάλλοντας/ Με την τεράστια δύναμη των λέξεων».

Τζαν Γιουτζέλ (1926-1999)

Εγγραφή Ανανέωσης

Ήμουν από κόμμα αναμεμειγμένο στην ιστορία

Άνοιξα μια ταβέρνα τώρα…

Τα απογεύματα καθώς αραιώνουν οι πελάτες

Βάζω ρακί στο ποτήρι μου

Και με λίγα πασατέμπο κάθομαι στο παράθυρο

Στο τραπέζι αριθμός δύο

Και κοιτάω και κοιτάω τις ψαρόβαρκες στ’ ανοιχτά

Και τα βάζω με τον εαυτό μου

Τι γυρεύεις ρε πούστη εδώ από τα χαράματα

Σ’ αυτή την τρύπα δύο μέτρα μέρος, λέω…

Μ’αυτό το βάσανο με βρίσκουν οι νυχτερινοί πελάτες

Και βουτάμε ξανά στις κουβέντες και στα τρεχάματα…

Την νύχτα που πέρασε, την ώρα που θα σχολάγαμε

Βγήκα για λίγο να πάρω αέρα εμπρός στο μαγαζί

Μπορεί για πείσμα στους ψαράδες εκεί στ’ ανοιχτά

Η μνήμη μου μ’ έπιασε τελείως μεθυσμένο με το ασημοστολισμένο της αγκίστρι

Και ανανέωσα την εγγραφή μου στην ιστορία

Και γυρνώντας σπίτι η γυναίκα μου μού είπε

Καιρό είχα να σε δω τόσο ξεμέθυστο…

Ο Τ.Γ ταξίδεψε ανά τον κόσμο, εργαζόμενος είτε ως μεταφραστής σε διάφορες πρεσβείες ή ακόμη και ως ταξιδιωτικός ξεναγός. Η κοσμοπολίτικη παιδεία του και τα ταξίδια του σε όλη την Ευρώπη («Σχεδόν πέρασα από την Ευρώπη σας/ σχεδόν με τα πατήματα αλόγου κούρσας») προκύπτει ευθέως από την ποιητική του γραφή, μια γραφή ετερογενών αποχρώσεων, αρμονικά συνδυασμένων στον ποιητικό καμβά του γράφοντος.

Πρόκειται για μια ποίηση που βρίσκεται σε διαρκή κίνηση, προσπαθώντας να συνδέσει σε μια αδιάκοπη ενότητα το εσωτερικό βίωμα με το εξωτερικό ερέθισμα. Η συχνή χρήση των τοπωνύμιων (ειδικά στα ποιήματα που έχουν επιλεγεί από τη συλλογή «Οικογενειακώς»), η διαρκής παρουσία του υγρού στοιχείου («Η βροχή, σαν παλιός μπεκρής,/ Τώρα το έριξε στο ροζέ»), ο προφορικός τόνος και η δυναμική παρουσία της αργκό και της αγοραίας γλώσσας, είναι μερικά από τα βασικά στοιχεία, που διέπουν τη συγκεκριμένη εκλογή των ποιημάτων από τον μεταφραστή Ηρακλή Μήλλα, καλύπτοντας έτσι ένα ευρύ φάσμα της συνολικής ποιητικής παραγωγής του Γιουτζέλ. Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης αποκομίζει κανείς την εντύπωση, ότι πρόκειται για έργο ενιαίο αλλά και πολύμορφο, μέσα από τις εναλλαγές του οποίου σκιαγραφείται η εικόνα του εσωτερικού και του κοινωνικού ανθρώπου, μια εικόνα εκ πρώτης όψεως αντιφατική και ωστόσο απολύτως συμφιλιωμένη με τις διακυμάνσεις της ανθρώπινης ψυχής.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η διαλογική συνύπαρξη των ετερογενών αποχρώσεων του ανθρώπινου χαρακτήρα, όπως προκύπτει από το κάθε ποίημα συνολικά και από το συνδυασμό τους, δημιουργεί μια ποιητική ατμόσφαιρα ταυτόχρονα στοχαστική και ανατρεπτική. Ο γράφων μέσα από την αυτοκριτική του προβαίνει σ’ έναν συλλογικό απολογισμό («Λέω χώρα μου, είναι όντως χώρα (…) Λέω ρεζίλι, είναι όντως ρεζίλι») και σε μια, ιστορικών αποχρώσεων, ‘ποιητική κριτική’ με αποκορύφωμα αφενός το ποίημα «6/7 Σεπτεμβρίου 1955», που αναφέρεται στα Σεπτεμβριανά και αφετέρου το τελευταίο της συλλογής με τίτλο «Περπατάμε στην στάση», όπου γίνεται λόγος για την παθητική στάση και τις αέναες προσδοκίες του λαού: «Περιμένουμε ως έθνος περιμένουμε(…) η υπομονή συνεισφέρει λένε/Αλλά πρέπει να κουνάς και τα χέρια σου».

Η αγάπη του ποιητή για την Ελλάδα προκύπτει συν τοις άλλοις και από τα πρώτα κιόλας ποιήματα του βιβλίου, στα οποία σκιαγραφείται ο θαυμασμός του σχετικά με την ομορφιά των ελληνικών τοπίων και τη γραφικότητα των ελληνικών νησιών:

Ας πούμε για την Άνδρο, για τα πλοία

Για τη ζωή μας γενικά,

Κι όταν κουρασμένα θα ‘ναι τα χείλη σου

Ας διαβάσουμε ποιήματα

Για την Άνδρο, τα ψάρια, τους τρελούς καπετάνιους.

Όταν τελειώσει το ποτό με τον ύπνο

Ας σκεφτούμε την Άνδρο και το θάνατο

Γαλήνιοι σαν τα χέρια σου

Μακρείς σαν τα χέρια σου

Λευκοί σαν τα χέρια σου

(Από το ποίημα του Γιουτζέλ με τίτλο «Η γυναίκα από την Άνδρο», εμπνευσμένο από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Θόρντον Ουάιλντερ)

Σε τελική ανάλυση, ο αναγνώστης έχει ενώπιόν του μία ποίηση επίκαιρη, και γι αυτό το λόγο οικεία, που αφήνει το ανεξίτηλο στίγμα της στο σύγχρονο κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι.

Η γάτα της Αθήνας

Κοιτάζω από το υπόγειο

Απέναντί μου υπάρχει τοίχος δύο μέτρα

Πιο πίσω τα γεράνια

Περνά τώρα μια γάτα πάνω στον τοίχο

Τεντώνεται τανιέται

Γυρίζει πίσω κατουρά

Το πιο κόκκινο γεράνι,

Μετά ξαπλώνει φαρδιά-πλατιά

Γλείφει τα μέλη της

Βλέπω πως δεν έχει ακόμη ευνουχιστεί

Δεν έχει ακόμη ενταχθεί στην Ευρωπαική Ένωση.

Κείμενα (Πηγές)

Τζαν Γιουτζέλ, Ποιήματα, επιλογή- μετάφραση Ηρακλής Μήλλας, Εκδόσεις Γαβριηλίδης

για το Artcore γράφει:
Καλλιρρόη Παρούση

Απόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών
αντί βιογραφικού
εικόνα αρθρογράφου (Artcore)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Artcore

Επειδή ξέρουμε πόσο θα θέλατε να μιλήσετε σε γνωστούς αγαπημένους και νέους αλλά πολλά υποσχόμενους δημιουργούς, αλλά πού να τρέχετε τώρα, θα το κάνουμε εμείς στο Artcore, δηλαδή οι Αrtκόρες και Artκούροι που μαζί αποτελούμε μια πολυσχιδή και αρμονική (4 με 6 κάθε απόγευμα) προσωπικότητα υψηλού δημοσιογραφικού κύρους που ζεί για να ρωτάει και ρωτάει για να ζήσει (αυτό και εσείς) καλύτερα… Επίσης η ιδία περσόνα θα είναι υπεύθυνη για την προώθηση δημιουργών, ομάδων, συγκροτημάτων, χώρων, εκδηλώσεων, λιτανειών, γάμων και βαπτίσεων, με (ατυπικά) δελτία τύπου και λοιπά κουραφέξαλα τα οποία θα δημοσιεύονται ανά καιρούς σε άλλα μέσα, διαδικτυακά και μή (χειρότερα). Ευχαριστούμε.

Artcore magazine's footer