Άρθρα :: Βιβλιοσκόπιο articles :: selected column

επιλογή γλώσσας
choose language

27η Ιανουαρίου: Ημέρα μνήμης Ολοκαυτώματος

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (27η Ιανουαρίου: Ημέρα μνήμης Ολοκαυτώματος)

Η 27η Ιανουαρίου έχει καθιερωθεί ως ημέρα μνήμης του Ολοκαυτώματος. Είναι η ημέρα οπότε απελευθερώθηκε το στρατόπεδο συγκέντρωσης και εκτελέσεων στο Άουσβιτς από τον σοβιετικό στρατό. Η πύλη του στρατοπέδου φέρει μέχρι και σήμερα την επιγραφή «Η εργασία απελευθερώνει». Στο Άουσβιτς, όπως και αλλού, λειτουργούσαν θάλαμοι αερίων για τη μαζική εξόντωση των κρατουμένων. Οι κρατούμενοι προέρχονταν από συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, αλλά ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας· υπήρχαν γυναίκες, άντρες και παιδιά: Εβραίοι, ομοφυλόφιλοι, τσιγγάνοι, πολιτικοί κρατούμενοι, άνθρωποι με αναπηρία.

Η απεικόνιση, η αναπαράσταση και η ερμηνεία του γεγονότος στην τέχνη είναι ανεξάντλητη. Η μεθοδικότητα στον χρόνο και την επιτέλεση του εγκλήματος και η μαζικότητά του, ως προς τον αριθμό των θυμάτων αλλά και την εκούσια ή εξαναγκαστική συμμετοχή στην αποπεράτωση της εξόντωσης, διεγείρουν και αμφισβητούν την πολιτική και ηθική ύπαρξη του ανθρώπου. Στα παρακάτω τέσσερα μυθοπλαστικά έργα οι αφηγητές είναι απομακρυσμένοι από το ίδιο το γεγονός, ωστόσο η έννοια της εξόντωσης του «άλλου», του «διπλανού», γίνεται κομμάτι της ταυτότητάς τους και μία φρικώδης υπενθύμιση της ανθρώπινης υπόστασής τους.

εικόνα άρθρου (27η Ιανουαρίου: Ημέρα μνήμης Ολοκαυτώματος)

Γιαν Αντρέα Στάινερ, της Marguerite Duras
Εκδόσεις Λιβάνης, 1993
σελ.125

Στο σύντομο αυτό μυθιστόρημα, δείγμα της nouveau roman, η αφηγήτρια-συγγραφέας, ανάμεσα σε άλλα, ανακαλεί στη μνήμη της μια Εβραία της οποίας τα ίχνη χάθηκαν απ’ όταν ανέβηκε στο τρένο. Ό,τι γνωρίζουμε για αυτό το πρόσωπο είναι ελάχιστο. Η μνήμη της αφηγήτριας είναι θολή όμως πασχίζει να ανασυνθέσει το πρόσωπο της γυναίκας, τις κινήσεις, τις επιθυμίες της. Το πορτρέτο της είναι εξαϋλωμένο, όμως η παρουσία της, με έναν παράδοξο τρόπο, ζωντανή στη μνήμη του αναγνώστη.

εικόνα άρθρου (27η Ιανουαρίου: Ημέρα μνήμης Ολοκαυτώματος)

Η ομορφάσχημη, του Νίκου Καχτίτση
Εκδόσεις Κίχλη, 2019
σελ. 229

Για την «Ομορφάσχημη» του Καχτίτση ξαναγράψαμε στο Artcore. Η εμπειρία του Ολοκαυτώματος είναι απωθημένη αλλά παρούσα σε όλη τη ζωή της Εβραίας Γερτρούδης Στερν.

εικόνα άρθρου (27η Ιανουαρίου: Ημέρα μνήμης Ολοκαυτώματος)

Μπερλίν, της Άντζη Σαλταμπάση
Εκδόσεις Πόλις, 2017
σελ.112

 

Το μυθιστόρημα «Μπερλίν» είναι η γερμανική εμπειρία της αφηγήτριας. Γνωρίζουμε όπως εκείνη περπατά στην πόλη τις stolpersteine (λίθοι μνήμης), επιγραφές σε διαμερίσματα οι οποίες αναγράφουν το όνομα του Εβραίου ιδιοκτήτη τους και το στρατόπεδο στο οποίο εκτελέστηκε. Η αφηγήτρια σε ένα επεισόδιο της διήγησής της επισκέπτεται ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης. Το Ολοκαύτωμα πάντοτε θα επανέρχεται σαν ναυτία, διότι στους τόπους των εγκλημάτων ο χρόνος έχει κυλήσει αλλά το γεγονός είναι ακόμη εκεί.

εικόνα άρθρου (27η Ιανουαρίου: Ημέρα μνήμης Ολοκαυτώματος)

Ποιήματα 1954-1985, του Γιώργου Ιωάννου
Τα ηλιοτρόπια των Εβραίων
Εκδόσεις Σφεντάμι, 2014
σελ. 136

 

Κάθε φορά που τρίζει η σκάλα μας,
«λες να ΄ναι αυτοί επιτέλους;» σκέφτομαι,
κι ύστερα φεύγω και με τις ώρες
κατακίτρινα ζωγραφίζω ηλιοτρόπια.

Όμως αύριο ώσπου να ξεχαστώ,
στην αίθουσα αναμονής το τρένο
απ΄ την Κρακόβια θα περιμένω.

Κι αργά τη νύχτα, όταν ίσως κατεβούν
ωχροί, σφίγγοντας τα δόντια
«αργήσατε τόσο να μου γράψετε»
θα κάνω δήθεν αδιάφορα.

Εικόνες (Πηγές)

Εισαγωγική εικόνα του άρθρου από τον διαδικτυακό τόπο «σαν σήμερα»

εικόνα αρθρογράφου (Ελένη Τσαντίλη)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Ελένη Τσαντίλη

Απλά διαβάζω

Artcore magazine's footer