Άρθρα :: Ταινιοθήκη articles :: selected column

επιλογή γλώσσας
choose language

27.10
2017

Το Τελευταίο Σημείωμα, του Παντελή Βούλγαρη

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Το Τελευταίο Σημείωμα, του Παντελή Βούλγαρη)

Χαϊδάρι, 1944. Ο Ναπολέων Σουκατζίδης, μαζί με χιλιάδες ακόμη Έλληνες, βρίσκεται κρατούμενος των γερμανικών κατοχικών δυνάμεων. Εκτελεί χρέη διερμηνέα των Ναζί και ως εκ τούτου γίνεται συχνά αυτόπτης μάρτυρας της κτηνωδίας τους. Λόγω της ιδιαίτερης θέσης του, έχει αναπτύξει διαφορετική σχέση με τον Γερμανό διοικητή του στρατοπέδου. Μια σχέση ψυχοφθόρα, καθώς στην ουσία αδυνατεί να βοηθήσει τους συμπατριώτες του, οι οποίοι κοιτούν, δικαιολογημένα από τη μεριά τους, με καχυποψία την επαφή του με τον σκληρό διοικητή.

Όταν οι δυνάμεις της αντίστασης στήνουν ενέδρα και εκτελούν τον διοικητή του στρατοπέδου της Λακωνίας και την τριμελή συνοδεία του, οι Ναζί λαμβάνουν τη γνωστή άκαρδη απόφαση να εκτελέσουν 200 Έλληνες κομμουνιστές σε αντίποινα. Πρόκειται για την επονείδιστη μαζική εκτέλεση κρατουμένων, μια από τις πιο οδυνηρές στιγμές στη διάρκεια της κατοχής, που έλαβε χώρα στο σκοπευτήριο της Καισαριανής την 1η Μαΐου 1944.

εικόνα άρθρου (Το Τελευταίο Σημείωμα, του Παντελή Βούλγαρη)

Ο Σουκατζίδης, όπως τον παρουσιάζει ο Βούλγαρης, είναι ο απόλυτος τραγικός ήρωας.. Όντας κομμουνιστής, έχει βιώσει το διωγμό και τη φυλάκιση πολύ πριν έρθουν οι Ναζί στην Ελλάδα. Έχει σφυρηλατηθεί στις δυσκολίες, αλλά ουδέποτε αποκτά διαστάσεις υπερήρωα. Στέκει σαστισμένος μπροστά στη θηριωδία, αλλά καταφέρνει να αντλήσει δύναμη από τα ιδανικά του και τον έρωτά του για τη Χαρά. Περιμένει να ελευθερωθεί για να ζήσει μαζί της τη ζωή που τόσο βίαια στερούνται. Πρόκειται, με λίγα λόγια, για μια ιστορία σαν αυτή που έζησαν τόσοι και τόσοι Έλληνες εκείνη την εποχή, χιλιάδες σύντροφοι και συγκρατούμενοι του Σουκατζίδη και όχι μόνο.

Ο Βούλγαρης δίνει βάρος στη σχέση του Σουκατζίδη με τον Γερμανό διοικητή, γιατί ξέρει ότι αυτό το στοιχείο διαφοροποιεί την ταινία του από τόσες άλλες ομοειδείς δημιουργίες. Ο Φίσερ θαυμάζει το Σουκατζιδη. Τον θαυμάζει για το ανεξάντλητο σθένος του, για την άρνησή του να εγκαταλείψει τα ιδανικά του. Αυτός αρνείται πεισματικά να εξασφαλίσει μια καλύτερη μοίρα για τον εαυτό του εις βάρος των συντρόφων του. Ο Γερμανός στέκει άναυδος μπροστά στον αγώνα του Σουκατζίδη και έτσι ο Βούλγαρης αφήνει να φανεί και η οξύτατη ιδεολογική αντιπαράθεση των δύο. Η ιδεολογία του Φίσερ είναι βασισμένη στο φόβο και το μίσος, ενώ του Σουκατζίδη στην αλληλεγγύη και την πίστη στον άνθρωπο. Και είναι αυτή η ιδεολογική ένδεια του Γερμανού διοικητή που προξενεί το θαυμασμό του για τον Έλληνα κρατούμενο.

εικόνα άρθρου (Το Τελευταίο Σημείωμα, του Παντελή Βούλγαρη)

Ο Βουλγάρης μπολιάζει την ταινία του με αρκετές δραματικές κορυφώσεις υψηλής έντασης, αλλά της δίνει το χρόνο να αναπνεύσει ενδιάμεσα. Διαχειρίζεται με άνεση το θέμα του, κρατάει το διάλογο λιτό καθ’ όλη τη διάρκεια και γεμίζει μαεστρικά τις σιωπές με τα βλέμματα των ηθοποιών. Δεσπόζει βέβαια η συγκλονιστική σεκάνς του χορού των μελλοθανάτων, την παραμονή της εκτέλεσής τους. Ο σκηνοθέτης καταφέρνει επίσης να αποσπάσει μια ουσιαστική και μεστή ερμηνεία από τον Ανδρέα Κωνσταντίνου, ο οποίος χωράει τα πάντα στις εκφράσεις του προσώπου του λέγοντας μόνο τα απολύτως απαραίτητα. Συνολικά, η ταινία διαθέτει ένα αυθεντικά συγκινησιακό πλαίσιο, το οποίο δέχεται μόνο μερικά πλήγματα από την κατάχρηση του slow motion, χωρίς όμως να χάνεται η έντασή του. Ανεκτίμητη είναι σε αυτό η συνεισφορά της εξαιρετικής φωτογραφίας του Σίμου Σαρκετζή.

εικόνα άρθρου (Το Τελευταίο Σημείωμα, του Παντελή Βούλγαρη)

Το «Τελευταίο Σημείωμα» είναι για τον Βούλγαρη μια ακόμα αναμέτρηση με την Ιστορία. Σε αντίθεση με ο, τι συνέβη στο «Ψυχή Βαθιά», εδώ αρνείται να τηρήσει ίσες αποστάσεις. Και πολύ ορθά πράττει, καθώς η επιλογή του στην προαναφερθείσα ταινία απεδείχθη άστοχη. Το συμφιλιωτικό κλίμα που κυριαρχούσε ήταν βασισμένο σε ελλιπείς και άνισες αναγνώσεις της Ιστορίας. Οι 200 εκτελεσθέντες στην Καισαριανή ήταν Έλληνες κομμουνιστές και η αποσιώπηση αυτού θα συνιστούσε χυδαία παραχάραξη της σύγχρονης ιστορίας. Ο Βούλγαρης το γνωρίζει καλά αυτό, γι’ αυτό και αποτίνει τον αναγκαίο φόρο τιμής στους αγωνιστές και την ιδεολογία τους. Παράλληλα όμως, δεν επιθυμεί να προσδώσει ακραιφνώς πολιτικό χαρακτήρα στο έργο του. Καταφέρνει λοιπόν να μιλήσει για την πίστη, για την ελπίδα, για την άρνηση του συμβιβασμού με το αισχρό πρόσωπο της βίας. Με άλλα λόγια, σε μια ταινία που αφορά τη θανάτωση διακοσίων ανθρώπων, ο Βούλγαρης μιλάει για τον αγώνα της ζωής. Χωρίς πατριωτικές κορώνες και συνθήματα, αλλά με προσήλωση στην ιστορική αλήθεια.

Το Τελευταίο Σημείωμα, του Παντελή Βούλγαρη
Είδος: Δράμα
Διάρκεια: 106'

*Aναδημοσίευση από το cinedogs.gr, κινηματογραφικό συνεργάτη του Artcore magazine

για το Artcore γράφει:
Φίλιππος Χατζίκος

_
αντί βιογραφικού
εικόνα αρθρογράφου (Artcore)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Artcore

Επειδή ξέρουμε πόσο θα θέλατε να μιλήσετε σε γνωστούς αγαπημένους και νέους αλλά πολλά υποσχόμενους δημιουργούς, αλλά πού να τρέχετε τώρα, θα το κάνουμε εμείς στο Artcore, δηλαδή οι Αrtκόρες και Artκούροι που μαζί αποτελούμε μια πολυσχιδή και αρμονική (4 με 6 κάθε απόγευμα) προσωπικότητα υψηλού δημοσιογραφικού κύρους που ζεί για να ρωτάει και ρωτάει για να ζήσει (αυτό και εσείς) καλύτερα… Επίσης η ιδία περσόνα θα είναι υπεύθυνη για την προώθηση δημιουργών, ομάδων, συγκροτημάτων, χώρων, εκδηλώσεων, λιτανειών, γάμων και βαπτίσεων, με (ατυπικά) δελτία τύπου και λοιπά κουραφέξαλα τα οποία θα δημοσιεύονται ανά καιρούς σε άλλα μέσα, διαδικτυακά και μή (χειρότερα). Ευχαριστούμε.

Artcore magazine's footer