Άρθρα :: Ταινιοθήκη articles :: selected column

επιλογή γλώσσας
choose language

27.05
2019

Summer With Monika (Sommaren med Monika), του Ingmar Bergman

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Summer With Monika (Sommaren med Monika), του Ingmar Bergman)

Η προώθηση της ταινίας στις Ηνωμένες Πολιτείες υπήρξε υποδειγματική, με τον τίτλο "Monika, the Story of A Bad Girl!" και τα αισθησιακά ενσταντανέ που κυκλοφόρησαν στις αμερικάνικες αφίσες να αφήνουν μια προκλητική υπόσχεση να πλανιέται στον αέρα. Η υποδοχή στην Ευρώπη, πάντως, δεν ήταν λιγότερο ενθουσιώδης. Φρόντισε ο Ζαν-Λυκ Γκοντάρ για αυτό, εξάλλου, αποθεώνοντας την ταινία και χαρακτηρίζοντας το πλάνο στο οποίο η πρωταγωνίστρια Harriet Andersson κατεδαφίζει τον τέταρτο τοίχο και εκτοξεύει ένα ηδυπαθές, αυθάδικο και παραπονεμένο βλέμμα στο κοινό «μία από τις πιο θλιμμένες στιγμές στην ιστορία του σινεμά.»

Το «Καλοκαίρι με τη Μόνικα» σφραγίζει την πρώτη περίοδο του έργου του Ingmar Bergman και διαθέτει ένα παιχνιδιάρικο τόνο, όχι και τόσο σύμφυτο με το μετέπειτα ύφος του μεγάλου Σουηδού δημιουργού. Συγχρόνως, λειτουργεί ως προπομπός μιας ολοένα πιο διεισδυτικής καταβύθισης στη γυναικεία ψυχοσύνθεση, η οποία θα βρει την κορύφωσή της 13 χρόνια αργότερα, στην «Περσόνα».

εικόνα άρθρου (Summer With Monika (Sommaren med Monika), του Ingmar Bergman)

Το «Καλοκαίρι με τη Μόνικα» κινείται παράλληλα με τον κύκλο των εποχών, σε μια κούρσα φθοράς, καταδικασμένη να βιώσει μόνο τον θάνατο κι όχι την αναγέννηση. Ο πρώτος σπόρος για το ειδύλλιο φυτρώνει την άνοιξη, το ερωτικό κρεσέντο θεριεύει και ανθοφορεί το καλοκαίρι, φυλλορροεί και εξασθενίζει στη φθινοπωρινή μουντάδα, απογυμνώνεται και νεκρώνει στο παγερό σκηνικό ενός αιώνιου χειμώνα. Ο Bergman , παρότι διηγείται μια ιστορία αγάπης μεταξύ δύο νέων, της Μόνικα και του Χάρι, χαρίζει –χωρίς καμία αμφιβολία- τα ηνία στην πρώτη.

Μας ξεναγεί στη μίζερη ζωή της πριν την πρόσκαιρα λυτρωτική καλοκαιρινή φυγή, μας υποβάλλει στο οικογενειακό της μαρτύριο, με πλάνα κλειστοφοβικά, στενόχωρα, ασφυκτικά, μας ωθεί να συναισθανθούμε την επισφαλή καθημερινότητά της. Αντιθέτως, ο Χάρι, επί της ουσίας υπάρχει μόνο μέσα από τη ματιά της Μόνικα ή πιο σωστά, μόνο ως αντιδιαστολή στα δικά της μάτια και λόγια, στις δικές της σκέψεις και ενέργειες.

εικόνα άρθρου (Summer With Monika (Sommaren med Monika), του Ingmar Bergman)

Ο φακός του Bergman απευθύνει μια ανοιχτή ερωτική επιστολή στη Χάριετ Άντερσον (με την οποία ο Bergman φυσικά και σύναψε ερωτική σχέση στη διάρκεια των γυρισμάτων), χωρίς όμως να την υποβαθμίζει σε ένα απλό σεξουαλικό αντικείμενο, έρμαιο ενός αδηφάγου οφθαλμόλουτρου. Η Andersson λούζεται από τις αχτίδες του ηλίου, από τον αφρό των κυμάτων, γίνεται ένα με τα βράχια, την άμμο και τις φυλλωσιές, σκαρφαλώνει και βουτά σαν αγρίμι, γελά και κλαίει σαν πρωτόπλαστη. Κάθε πόρος του κορμιού της και κάθε ρανίδα του βλέμματός της αποπνέουν επιθυμία για επαφή και ιδρώτα.

εικόνα άρθρου (Summer With Monika (Sommaren med Monika), του Ingmar Bergman)

Παρόλα αυτά, όπως προείπαμε, η Μόνικα δεν περιορίζεται σε κανένα σημείο στον στείρο ρόλο του φορέα μιας αχαλίνωτης λαγνείας. Αντιθέτως, είναι ο απόλυτος εκφραστής μιας ασυμβίβαστης επαναστατικότητας. Είναι ο φυγάς που αφήνει αδιαπραγμάτευτα τα πάντα πίσω του, που αρνείται να συμβιβαστεί με τον ερχομό των σύννεφων και του κρύου, που αψηφά ολοκληρωτικά κάθε μορφή καθεστηκυίας σύμβασης και κατεστημένης ηθικής.

Για τη Μόνικα, ο δρόμος της ελευθερίας δεν ταυτίζεται με ένα συγκοινωνούν δοχείο που την φέρνει από το ένα σπιτικό στο άλλο, από τον ρόλο της κόρης σε αυτόν της μητέρας. Η Μόνικα -με την απολύτως αφτιασίδωτη και τραχιά ομορφιά της Andersson να έρχεται σε πλήρη αντιπαραβολή με όλα τα γνωστά πρότυπα γυναικείου κινηματογραφικού κάλλους της εποχής- διεκδικεί να φτάσει μέχρι τέλους, να παρατείνει το καλοκαίρι μέσα της ώς το τέρμα του δρόμου κι ακόμη παραπέρα.

εικόνα άρθρου (Summer With Monika (Sommaren med Monika), του Ingmar Bergman)

Φευ, ο κόσμος δεν είναι φτιαγμένος από όνειρα, αλλά από ανελέητες κι υπερβολικές δόσεις ζωής, αρκετές για να σε ωθήσουν να καταφεύγεις στα όνειρα προκειμένου να βρεις μια μάταιη διαφυγή. Σε ένα εκπληκτικό close up, η Μόνικα κατεδαφίζει την κινηματογραφική ψευδαίσθηση και μας αντικρίζει κατάματα, ενόσω το φόντο που την περιβάλλει σταδιακά μαυρίζει. Η Μόνικα κατοικεί στο μεταίχμιο μεταξύ του δικού μας κόσμου και ενός πλαστού σύμπαντος, είναι σε απόσταση αναπνοής και συγχρόνως μίλια μακριά. Όλα είχαν εξάλλου ξεκινήσει από το πιο σαγηνευτικό ψέμα στην ιστορία της ανθρωπότητας, όλα γεννήθηκαν, έζησαν και πέθαναν μέσα σε αυτό.

εικόνα άρθρου (Summer With Monika (Sommaren med Monika), του Ingmar Bergman)

Το σινεμά έδωσε στη Μόνικα το κουράγιο να αφεθεί στην περιπέτειά της, το σινεμά δίδαξε στη Μόνικα πώς πρέπει να συμπεριφέρεται ένας ερωτευμένος, το σινεμά αποτέλεσε το μοναδικό θέλγητρο προκειμένου να επιστρέψει στην γκρίζα πόλη και να αφήσει το αισθησιακό αρχιπέλαγος. Σε αυτό το θρυλικό ενσταντανέ, καταδικασμένο να μοιάζει εκκωφαντικά μοντέρνο περίπου 66 χρόνια μετά, η Μόνικα ενέχει πλέον θέση σταρ και όχι κομπάρσου, βάζει τον εαυτό της στη θέση του οδηγού και όχι του θεατή της ιστορίας.

Και η θλίψη της είναι ταυτόχρονα δική μας και ολότελα δική της. Ούτε καν ο έρωτας δεν σε απαλλάσσει από τον κόσμο μας, το τελικό (;) επιμύθιο. Η ζωή είναι ανίκητη. Το μοντάζ που ακολουθεί μετατρέπει τα όσα έπονται σε ένα ακαθόριστο όνειρο, σε μια συγκεχυμένη φαντασίωση, αμφιβόλου πρόσημου. Η Μόνικα, πλέον, δεν ελέγχεται ούτε από εμάς. Ακόμη κι αν υποφέρει, θα είναι δική της επιλογή.

Summer With Monika (Sommaren med Monika), του Ingmar Bergman
Είδος: Δράμα, Ρομαντική
Διάρκεια: 96'

*Aναδημοσίευση από το cinedogs.gr, κινηματογραφικό συνεργάτη του Artcore magazine

εικόνα αρθρογράφου (Aureliano Buendia)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Aureliano Buendia

Οργάνωσε τριανταδύο ένοπλες εξεγέρσεις και τις έχασε όλες. Απόκτησε δεκαεφτά αρσενικά παιδιά από δεκαεφτά διαφορετικές γυναίκες που εξοντώθηκαν όλα το ένα μετά το άλλο μέσα σε μια και μόνη νύχτα πριν το μεγαλύτερο φτάσει στην ηλικία των τριανταπέντε χρόνων. Ο ίδιος επέζησε μετά από δεκατέσσερις απόπειρες δολοφονίας, εβδομήντα τρεις ενέδρες κι ένα εκτελεστικό απόσπασμα. Έζησε, παρ' όλο που ήπιε με τον καφέ του μια δόση στρυχνίνης, που θα ήταν αρκετή για να σκοτώσει ένα άλογο.

Artcore magazine's footer