Άρθρα :: Συνεντεύξεις articles :: interviews

επιλογή γλώσσας
choose language

21.02
2017

Εις Ελευθερίαν: Αφήγηση και βίωμα στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Εις Ελευθερίαν: Αφήγηση και βίωμα στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων)

«Ήρθα να σε πάρω μαζί μου ως τη θάλασσα! Θέλεις; Η Λουίζα ανεσήκωσε μετά δειλίας το βλέμμα από του χώματος. Ο νέος ίστατο τώρα όρθιος όπισθεν της θύρας του κήπου, επανέλαβε δε μετά σοβαρότητος: Θέλεις; Θέλω! απήντησεν. Κατείχε δε αυτήν έρως και έκστασις» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου της Ελεωνόρας Σταθοπούλου «Εις Ελευθερίαν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εστία)

Στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων είχαμε τη χαρά να παρακολουθήσουμε ακόμα μία διαφορετική, ασυνήθιστη παράσταση. Πρόκειται για τη θεατρική μεταφορά του διηγήματος «Εις Ελευθερίαν» της Ελεωνόρας Σταθοπούλου, σε σκηνοθεσία Μαρίας Αιγινίτου με τους ηθοποιούς Τάνια Παλαιολόγου, Λάμπρο Παπαγεωργίου και Γιώργο Σταυριανό. 

εικόνα άρθρου (Εις Ελευθερίαν: Αφήγηση και βίωμα στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων)

Πρόκειται για μια ιστορία ενηλικίωσης, για το μοναχικό ταξίδι μιας νεαρής κοπέλας που έχει μεγαλώσει αυταρχικά, προς την αναζήτηση του εαυτού της. Πρόκειται πράγματι για μια κίνηση «εις ελευθερίαν». Όπου ελευθερία ίσον αυτονομία, αυτογνωσία, ολοκλήρωση. Η ηρωίδα θέλει να αποτινάξει τις πατρικές αλυσίδες, να ξεφύγει από τη ζωή που κάποιος άλλος επέλεξε γι' αυτήν, να απεκδυθεί ένα ρόλο που της έχουν φορέσει με το ζόρι. Και πρέπει να αποκόψει όλους τους δεσμούς, να ξεριζώσει τις ρίζες που τη φυλακίζουν σε ένα καταπιεστικό, πατριαρχικό μικρόκοσμο, που της επιβάλλουν πώς να φέρεται, πώς να μιλάει, τι να διαβάζει, ποιον να ερωτεύεται. Πρόκειται για μια προσωπική, μοναχική αναζήτηση, γραμμένη με ειλικρίνεια και λυρισμό. Ταυτόχρονα, πρόκειται για ένα επίκαιρο, διαχρονικό θα λέγαμε, κείμενο, που καυτηριάζει τις προσπάθειες των εξουσιαστικών μηχανισμών να ελέγξουν και να περιορίσουν το άτομο χρησιμοποιώντας τον έλεγχο της γνώσης. Συγκρούονται δύο διαφορετικοί μηχανισμοί «αποχαύνωσης»: ο περιορισμός της γνώσης μέσα από το πρόταγμα «Καύσατε!» (που ενέχει σαφή αναφορά στη φασιστική πρακτική της καύσης των βιβλίων) και η υπερπληθώρα της πληροφορίας, της κατ' ευφημισμόν γνώσης μέσα από το αντιπρόταγμα «άρτος και θεάματα». Πρακτικές φαινομενικά αντίθετες, ωστόσο εξίσου καταστροφικές. 

«Επέλεξα το συγκεκριμένο διήγημα έχοντας την εντύπωση, πως καθρεφτίζει εύστοχα, μεγεθυντικά και καθόλου παραμορφωτικά την κοινωνική μας πραγματικότητα», λέει χαρακτηριστικά η σκηνοθέτιδα της παράστασης, Μαρία Αιγινίτου. «Απάνθρωπα εγκλήματα διαπράττονται δίπλα μας, την ώρα που εμείς συνωστιζόμαστε σε κέντρα διασκεδάσεως, ουρλιάζουμε ξέφρενα (άλλοτε από αγανάκτηση, άλλοτε από ενθουσιασμό) μπροστά από οθόνες τηλεοράσεων και υπολογιστών. Διστάζουμε να μιλήσουμε, να βοηθήσουμε, να ενηλικιωθούμε, να πράξουμε». 

εικόνα άρθρου (Εις Ελευθερίαν: Αφήγηση και βίωμα στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων)

Η ιδιαιτερότητα της παράστασης έγκειται σε τρία χαρακτηριστικά: η παράσταση είναι βασισμένη στην αφήγηση, με ελάχιστους διαλόγους να παρεμβάλλονται. Επιπλέον, απουσιάζει πλήρως οποιοδήποτε σκηνικό, με εξαίρεση έναν πάγκο που αξιοποιείται με ποικίλους τρόπους. Τέλος, το κείμενο είναι γραμμένο στην καθαρεύουσα.

Δύσκολο εγχείρημα. Ωστόσο, πέρα για πέρα πετυχημένο. Η αφήγηση από πλευράς των ηθοποιών κυλάει με ωραίο τρόπο, θεατρικά μεν, αυθεντικά δε, χωρίς υπερβολές. Οι ηθοποιοί βιώνουν την ιστορία που αφηγούνται και κατορθώνουν να μας συμπαρασύρουν στη δίνη των διαδραματιζόμενων γεγονότων. Χάρη στη σωστή χρήση της αφήγησης, το σκηνικό στήνεται μπροστά στα μάτια μας. Οι τρεις ηθοποιοί κατορθώνουν μέσα από τον λόγο τους και τις κινήσεις των σωμάτων να μας μεταφέρουν σε μια άλλη εποχή, να πλάσουν μπροστά στα μάτια μας ένα περίτεχνο σκηνικό, ένα ολόκληρο νησί: τα σπίτια, τα σοκάκια, το λιμάνι, τη θάλασσα. Μεταφερόμαστε αυτόματα στη Σύρο, γινόμαστε ένα με τους ήρωες, έχουμε την αίσθηση ότι γνωρίζουμε την ηρωίδα, την έφηβη Λουίζα Φόξη. Είμαστε μάρτυρες στην ενηλικίωσή της, αντιλαμβανόμαστε την ανάγκη της να φύγει μακρία, την καταλαβαίνουμε, βιώνουμε τις ίδιες αγωνίες μ' εκείνη. Κι όσο για τη γλώσσα, δε μας εμποδίζει καθόλου. Πρόκειται βέβαια για μια γλώσσα ανοίκεια, άγνωστη σε πολλούς από εμάς. Κι όμως, οι τρεις ηθοποιοί την μεταχειρίζονται τόσο σωστά και όμορφα, ώστε την καθιστούν οικεία.

εικόνα άρθρου (Εις Ελευθερίαν: Αφήγηση και βίωμα στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων)

Η ομάδα φαίνεται δεμένη και η χημεία των ηθοποιών είναι αισθητή από την αρχή μέχρι το τέλος της παράστασης. Είχαμε την ευκαιρία να τους γνωρίσουμε, μας μίλησαν για την εμπειρία τους και μοιράστηκαν μαζί μας ενδιαφέρουσες σκέψεις. 

Πώς εργαστήκατε κατά το στήσιμο της παράστασης;
Μαρία Αιγινίτου: Ξεκινώ πάντα στις πρόβες, έχοντας στο νου μου τους ηθοποιούς που έχω δίπλα μου. Το «υλικό» τους, την προσωπικότητά τους. Προσπαθώ να ανακαλύψω πού συναντιούνται με τον πυρήνα του έργου κάθε φορά, μέσα από τον αυτοσχεδιασμό. Πρώτα σωματικό, καθώς πιστεύω ότι το σώμα είναι σοφότερο από το νου, όταν μιλάμε για ηθοποιούς. Στη συνέχεια, με φωνητικό αυτοσχεδιασμό. Ενθουσιάζομαι όταν προκύπτουν στιγμές δικές τους, τις οποίες μπορώ να εντάξω στην παρτιτούρα της παράστασης. Μ’ ενδιαφέρει να δημιουργώ για τους ηθοποιούς τη δυνατότητα να εκφράζονται με όλα τους τα μέσα. Αυτό με γοητεύει.
Τάνια Παλαιολόγου: Με αγάπη, συγκέντρωση, αλλά και πολύ γέλιο. Αρχικά σκύψαμε πάνω στο κείμενο με την καθοδήγηση της Μαρίας, ενώ παράλληλα αυτοσχεδιάζαμε με την καθοριστική βοήθεια της Φαίδρας Σούτου, της χορογράφου μας, που ήταν παρούσα σε όλες τις πρόβες. Το «στήσιμο» έγινε ουσιαστικά όταν μπήκαμε στον χώρο.
Λάμπρος Παπαγεωργίου: Εργαστήκαμε ομαδικά και με στόχο όχι μόνο να αφηγηθούμε την ιστορία αλλά και να μεταφέρουμε προσωπικές μας απόψεις μέσα από το στήσιμο.
Γιώργος Σταυριανός: Με ομαδικότητα, εμπιστοσύνη και πολύ γέλιο. 

Θα έλεγε κανείς ότι η καθαρεύουσα μοιάζει πλέον με ξένη γλώσσα. Τι ιδιαιτερότητες έχει ένα κείμενο γραμμένο στην καθαρεύουσα ως προς τη θεατρική του διδασκαλία;
Μαρία Αιγινίτου: Η καθαρεύουσα δεν είναι μια ξένη γλώσσα. Φαίνεται δύσκολη, αλλά στην πραγματικότητα δεν είμαστε εξοικειωμένοι. Έχει γοητεία, πλούτο, μουσικότητα. Ως προς τη διδασκαλία της, χρειάζεται συγκέντρωση, λεπτομέρεια, ακρίβεια, οξυμένη αντίληψη, τόλμη και σεβασμό.
Τάνια Παλαιολόγου: Απαιτεί από τον ηθοποιό να είναι πλήρως ζεσταμένος φωνητικά και σωματικά, σε διαρκή νοητική εγρήγορση και, κυρίως, να ακούει καλά τους συναδέλφους του. Είναι σαν παρτιτούρα.
Λάμπρος Παπαγεωργίου: Η εκφορά του λόγου της καθαρεύουσας θέλει μια ιδιαίτερη μεταχείριση, γιατί αλλιώς είναι προτιμότερο να τη διαβάζεις και όχι να την ακούς.
Γιώργος Σταυριανός: Ξένη όχι, ξεχασμένη ναι. Για πολλούς λόγους. Η καθαρεύουσα ως ποιοτική και αρχαιότροπη κατ’ εμέ γλώσσα μόνο με γοητεύει και με ταξιδεύει σε έναν άλλον χρόνο και εποχή. Η θεατρική διδασκαλία δεν αλλάζει, ο τρόπος είναι ίδιος. 

«Καύσατε!» Σε μια εποχή υπερπληθώρας της πληροφορίας και σε μια κοινωνία του μετά-θεάματος, πόσο επίκαιρο και πόσο απειλητικό θεωρείτε το (φασιστικό) πολιτικό «πρόταγμα» της «καύσης» (εξουδετέρωσης) της γνώσης;
Μαρία Αιγινίτου: Ο Γερμανός ποιητής, Heinrich Heine, είχε πει πως εκεί που καίνε βιβλία, μια μέρα θα κάψουν ανθρώπους. Έναν αιώνα αργότερα το ναζιστικό καθεστώς της χώρας του, θα τον επιβεβαίωνε. Είναι αλήθεια απάνθρωπο κι εφιαλτικό να φοβάται κανείς τη δύναμη του λόγου. Είναι παράλογο να φοβάται κανείς τη δύναμη της αλήθειας. Η ανάπτυξη της λειτουργίας αυτής του εγκεφάλου μας έκανε το είδος μας να εξελιχθεί. Η γνώση είναι ο μόνος δρόμος για να παραμείνουμε συνδεδεμένοι με το ανθρώπινο κομμάτι μας. Και γνώση δεν είναι η πρόσβαση στην πληροφορία. Όταν, για παράδειγμα, θέλουμε να αφαιρέσουμε από τη διδακτέα ύλη των μαθητών την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, οφείλουμε να παραδεχτούμε πως έχουμε ήδη βυθιστεί σε βαθύ σκοτάδι.
Τάνια Παλαιολόγου: Θεωρώ πιο επίκαιρο και απειλητικό το αντιπρόσταγμα του πολλαπλασιασμού. Το «ουδείς δύναται να εύρει ψύλλον εις τα άχυρα, ουδείς οιστρογόνον ανάγνωσμα κεκκρυμένον εις την μωρολογίαν».
Λάμπρος Παπαγεωργίου: Το πρόσταγμα της καύσης της γνώσης πλέον είναι αδύνατον, αυτό που είναι σίγουρο είναι η υποδιαίρεση της γνώσης που προέρχεται από την υπερπληθώρα πληροφοριών Έτσι χάνεται εντελώς το νόημα της ουσιαστικής γνώσης.
Γιώργος Σταυριανός: Ένας πολύ αγαπημένος μου ποιητής και λογοτέχνης, ο κ. Βαλαωρίτης είπε πρόσφατα σε μια συνέντευξή του ότι, «Το πρώτο θύμα ενός πολέμου είναι η γλώσσα, και επομένως η αλήθεια». Άρα όσο ζούμε στην εποχή της μετά-αλήθειας τόσο τα κάθε είδους «προ(σ)τάγματα» θα είναι επίκαιρα και άκρως απειλητικά. 

Εντέλει, τι σημαίνει για εσάς ελευθερία;
Μαρία Αιγινίτου: Ελευθερία είναι ο σεβασμός στη φύση του κάθε πλάσματος. Ο σεβασμός στη φύση του κάθε ανθρώπου. Ελευθερία είναι η απεξάρτηση από τις τεχνητές μας ανάγκες. Ελευθερία είναι η ζωή απαλλαγμένη από τον φόβο. Ελευθερία είναι η δυνατότητα της επιλογής. Ελευθερία είναι να μη βολεύομαι, να μην τεμπελιάζω, να μη συνηθίζω. Είναι ο αδιάκοπος αγώνας για να τη φτάσουμε.
Τάνια Παλαιολόγου: Οι σκέψεις μου.
Λάμπρος Παπαγεωργίου: Ελευθερία είναι να δίνεις την ελευθερία απλόχερα στους άλλους και αυτοί σε σένα.
Γιώργος Σταυριανός: Ελευθερία= παρά το ελεύθειν όπου ερά τις. Η λέξη ελευθερία κρύβει μέσα της την πιο όμορφη λέξη, έρως, ο μόνος που νικάει τον φόβο, τον θάνατο.

εικόνα άρθρου (Εις Ελευθερίαν: Αφήγηση και βίωμα στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων)

Συντελεστές

Διασκευή-Σκηνοθεσία: Μαρία Αιγινίτου
Επιμέλεια σκηνικού χώρου, κοστούμια: Αλεξάνδρα Σιάφκου- Αριστοτέλης Καρανάνος
Φωτισμοί: Δημήτρης Μπαλτάς
Μουσική: Ελένη Ευθυμίου
Επιμέλεια κίνησης: Φαίδρα Σούτου
Βοηθός σκηνοθέτη: Σοφία Καστρησίου
Φωτογραφίες: Γιάννης Πρίφτης
Παίζουν: Γιώργος Σταυριανός, Τάνια Παλαιολόγου, Λάμπρος Παπαγεωργίου 

Πληροφορίες

Η παράσταση «Εις Ελευθερίαν» θα παίζεται στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων (Κύπρου 91Α , Κυψέλη) κάθε Σαββατοκύριακο, στις 21:00 μέχρι την Κυριακή, 26 Φεβρουαρίου. Σπεύσατε. 

Συνέντευξη: Χριστίνα Τέντε

εικόνα αρθρογράφου (Χριστίνα Τέντε)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Χριστίνα Τέντε

Γεννήθηκα στο Ηράκλειο Κρήτης και μεγάλωσα στην Αλεξανδρούπολη. Σπούδασα Δημοσιογραφία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και τώρα κάνω το μεταπτυχιακό μου με θέμα τον Κινηματογράφο και τις Πολιτισμικές Σπουδές στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Μου αρέσει να γράφω και να περιπλανιέμαι. Αν μπορούσα να περιγράψω τη σχέση μου με την τέχνη, θα έλεγα ότι αγαπώ εκείνο το μαγικό σημείο όπου η γενιά των Beat συναντά τη Sarah Kane, τον David Lynch και τον Luis Buñuel.

Artcore magazine's footer