Άρθρα :: PerfOrMatiVe wOr(L)ds articles :: performative wor(l)ds

επιλογή γλώσσας
choose language

27.04
2016

Sublimitas-Humilitas

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Sublimitas-Humilitas)

Προς υπεράσπιση της τέχνης του ταπεινού και του εφήμερου. 

Αναρωτιέμαι, αν με την καθιέρωση του μικρού «τ» ήρθε άραγε η απελευθέρωση από την επιτήδευση, αν έγινε η τέχνη πιο προσιτή. Θεωρητικά ναι, καμία φόρμα, κανένα υλικό, κανένας δημιουργός δεν αποκλείεται μόνο και μόνο επειδή δε συμμορφώνεται με τους κανόνες του παρελθόντος. Πόσο κοντά και πόσο μακριά από τη θεωρία είμαστε άραγε όταν αναφωνούμε: «μα, είναι τέχνη αυτό;» ή «ο καθένας μπορεί να το κάνει». Ανάλογες στιγμές δυσπιστίας υπήρχαν πάντοτε στην ιστορία της τέχνης. Τον 20ο αι. η αντιπαράθεση μεταξύ της αναπαραστατικής και της αφηρημένης τέχνης, τον 19ο αι. οι νεοκλασικοί κόντρα στους ρομαντικούς, κι αν πάμε πιο πίσω θα ακούσουμε τους ήχους της Απολλώνιας λύρας να συναγωνίζονται με τα φλάουτα του Πάνα.

Ας πάρουμε για παράδειγμα δυο αντιπροσωπευτικά έργα του εφήμερου και επιτακτικού χαρακτήρα της σύγχρονης τέχνης. Πρόκειται για δύο εγκαταστάσεις, με θέμα την αγάπη και την απώλεια, που φιλοτέχνησε ο Κουβανός Félix González Torres, πριν χάσει τη μάχη με το AIDS.

Στο πρώτο έργο, ένας λόφος από καραμέλες που ζυγίζει ακριβώς 79 κιλά και ισοδυναμεί με το σωματικό βάρος του συντρόφου του καλλιτέχνη, Ross Laycock, λίγο πριν κι αυτός αποβιώσει νικημένος από την ίδια αρρώστια. Το κοινό καλείται να γευτεί τις καραμέλες, ενώ οι υπεύθυνοι της έκθεσης υποχρεούνται να τις αντικαθιστούν σε καθημερινή βάση, έτσι ώστε αφενός να αντικατοπτρίζεται η φθορά και ο κίνδυνος της επικείμενης οριστικής απώλειας, αλλά ταυτόχρονα, σε μεταφορικό επίπεδο, να διατηρείται αέναα το σύνολο της ύλης που παρομοιάζεται με το σώμα του συντρόφου του καλλιτέχνη. 

εικόνα άρθρου (Sublimitas-Humilitas)

"Untitled" (Portrait of Ross in L.A.), 1991

εικόνα άρθρου (Sublimitas-Humilitas)

Το δεύτερο έργο αποτελείται από δύο πανομοιότυπα ρολόγια που λειτουργούν με μπαταρία. Τα ρολόγια τοποθετούνται, απόλυτα συγχρονισμένα, το ένα δίπλα στο άλλο. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης αναπόφευκτα χάνουν το συγχρονισμό τους, μέχρι που το ένα από τα δύο παύει να λειτουργεί. 

εικόνα άρθρου (Sublimitas-Humilitas)

"Untitled" (Perfect Lovers), 1991

Όταν η σύγχρονη τέχνη ανοίγεται στο εφήμερο, προσαρμόζεται στην ανθρώπινη κλίμακα και τους ρυθμούς μας. Η αίσθηση του χρόνου και του χώρου συμπυκνώνεται σε μια στιγμή και, όταν αυτή χαθεί, γίνεται βίωμα το απόλυτο.

Η κλασική τέχνη, που συμπεριλαμβάνει τον ρομαντισμό, χαρακτηρίζεται από την εμμονή για το μεγαλειώδες, το υψηλό. Υψώνονται θεόρατες κολώνες, ενώ μαρμάρινα και χρυσά αγάλματα τοποθετούνται σε περίοπτη και αυστηρά υπολογισμένη θέση. Σε αντιδιαστολή, ένας σωρός από καραμέλες στο πάτωμα και δυο πλαστικά ρολόγια αποτελούν άκρως ταπεινά υλικά.

Ωστόσο το ποιητικό βασίζεται στη μεταφορά. Ο ποιητής δημιουργεί μεταφορές και το κοινό του τρέφει το πνεύμα και το συναίσθημά του από αυτές. Μπορεί άραγε ο καθένας να στήσει ένα βουνό από καραμέλες; Φυσικά και μπορεί, αν είναι ικανός να συλλάβει μια ποιητική μεταφορά αντίστοιχης έντασης. Το μεγαλειώδες μπορεί να επιτευχθεί μέσω του ταπεινού, όταν αυτό πηγάζει από την επιτακτική, ζωτική ανάγκη για έκφραση. Τίποτα νέο σε αυτή τη διαπίστωση. Η ενσάρκωση του ποιητή των όλων με τη γέννηση του Χριστού σε μια φάτνη δίνει το θεωρητικό υπόβαθρο της μείξης του ύψιστου με το ταπεινό, όπως υπογραμμίζει ο Auerbach («sublimitas-humilitas»).

Κι αν κάποιες καλλιτεχνικές προτάσεις κατάφεραν να καταργήσουν την αριστοκρατία ή τη μπουρζουαζία της τέχνης, σπέρνοντας τους επικίνδυνους σπόρους της δημοκρατίας, πόσο εφησυχασμένοι μπορούμε να νιώθουμε εμείς με εκλάμψεις εύκολης αμφισβήτησης που συνοψίζονται στα περιφρονητικά σχόλια και τον χλευασμό; 

εικόνα αρθρογράφου (Δέριk'ο Μaλού)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Δέριk'ο Μaλού

Κλείνω τα μάτια μου και φαντάζομαι πως δίνω ένα σάλτο, σηκώνω τα χέρια μου ψηλά και νιώθω ένα ζευγάρι φτερά να βαραίνει το κάτω μέρος των μπράτσων μου, ο κορμός μου στητός, τα πόδια μου μετέωρα. Κι όταν τα μάτια ξεθολώσουν, απολαμβάνω εξαίσια πανοράματα… Επιστρέφω, λογοκρίνω τα τρισύλλαβα επίθετα των εντυπώσεων, ρίχνω τα πολλά και στη βασούρα, κονταίνω τρεις πόντους τα ρεβέρ των περιγραφών, κοτσάρω έναν καημό στον πρόλογο και μια ευχή για κατακλείδα, πίνω μια γουλιά και κάπως έτσι… τα λέμε.

Artcore magazine's footer