Άρθρα :: Visual Arts-Gazette articles :: selected column

επιλογή γλώσσας
choose language

Ο μαγευτικός ρεαλισμός του Μιχαήλ Άγγελου Μπουαρανότι

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Ο μαγευτικός ρεαλισμός του Μιχαήλ Άγγελου Μπουαρανότι)

Γεννήθηκε... Δημιούργησε... Πέθανε... ή μήπως όχι; Πεθαίνει, άραγε, πραγματικά, αυτός που η τέχνη του έχει νικήσει τον χρόνο; Αρχιτέκτονας, γλύπτης, ζωγράφος... η προσωπική ιστορία του συγκλονιστικού Μιχαήλ- Άγγελου θα γεμίσει τις παρακάτω γραμμές...

Ο μικρός κάθεται απέναντί μου στο λεωφορείο. Τα ακουστικά κρέμονται από τα αυτιά του, αφήνοντας να φτάσει μέχρι και τα δικά μου αυτιά ο γνωστός, τύπου υπάρχει ένα μελίσσι εδώ κοντά, θόρυβος που αφήνει ο μέσος αξιοπρεπής έφηβος που σέβεται τον εαυτό του. Σταράκι που κοντεύει να λιώσει, τζην ξεφτισμένο, Ray-ban γυαλιά και t-shirt. Χμ…δεν μπορώ να μην χαμογελάσω με ευχαρίστηση βλέποντας τη στάμπα του t-shirt, όπου απεικονίζεται το χέρι του Θεού που πλησιάζει να ακουμπήσει εκείνο του ανθρώπου, απόσπασμα από ένα ζωγραφικό και αρχιτεκτονικό αριστούργημα… Ο απόηχος της αναγέννησης στον 21ο αιώνα. Η συγκλονιστική πλαστικότητα των κινήσεων, οι δυνατοί χρωματισμοί, ο μαγευτικός ρεαλισμός του Μιχαήλ –Άγγελου Μπουαρανότι. Αναρωτιέμαι, αν ο μικρός γνωρίζει, πού παραπέμπει η στάμπα της μπλούζας του.

Ήταν άνοιξη του 1508, ναι, τόσο παλιά, όταν ο Μιχαήλ-Άγγελος (ιχθύς στο ζώδιο) αποδέχτηκε να ζωγραφίσει το θόλο της Καπέλα Σιξτίνα. Τι σου λέω τώρα, θα μου πεις... Η Καπέλα Σιξτίνα είναι η εκκλησία που οικοδομήθηκε από τον Πάπα Σίξτο τον Δ΄ στα 1475. Δεν ξέρω, αν πιστεύεις στις συμπτώσεις ή όχι, αλλά εκείνη ήταν και η χρονιά γέννησης του Μιχαήλ-Άγγελου. Στο διάστημα των 33 χρόνων από τη στιγμή της γέννησης του ως τη στιγμή που ανέλαβε τη δημιουργία αυτού του μεγαλειώδους έργου, είχε ήδη γνωρίσει την αναγνώριση ως ζωγράφος, γλύπτης και αρχιτέκτονας.

Το Καπρέζε της Ιταλίας ( σημερινή επαρχία Αρέτσο) έχει την τιμή να είναι η γενέτειρα του Μιχαήλ –Άγγελου. Η Φλωρεντία όμως τον κέρδισε από μικρή ηλικία, αφού εκεί μεγάλωσε και με τα φλωρεντινά καλλιτεχνικά ιδανικά γαλουχήθηκε.

εικόνα άρθρου (Ο μαγευτικός ρεαλισμός του Μιχαήλ Άγγελου Μπουαρανότι)

Η οικογένειά του, που ήταν φλωρεντινής καταγωγής από μεγάλο τζάκι είχε ξεπέσει οικονομικά, γεγονός που έφερνε σε δύσκολη θέση τον Μιχαήλ-Άγγελο πολύ συχνά. Μεγάλωσε σε μία Φλωρεντία που βρισκόταν σε καλλιτεχνικό αναβρασμό, κάτω από το πρίσμα της έντονα συναισθηματικής, νεοπλατωνικής κουλτούρας, μέσα σε μία οικογένεια περήφανη για την καταγωγή της, γεμάτη όμως με οικονομικές δυσκολίες. Αυτά τα στοιχεία επηρεάζουν τα νεανικά χρόνια του Μιχαήλ-Άγγελου, όταν αυτός σπούδαζε ζωγραφική και γλυπτική. Ήτανε μόλις 15 χρονών όταν έφτιαξε την Παναγία της Κλίμακος, το πρώτο ανάγλυφο που του αποδίδεται. Το έργο, όπως είναι φυσικό, ακολουθεί τους κανόνες της φλωρεντινής γλυπτικής, και, παρά τα ανώριμα δείγματα παρουσίασης των τριών διαστάσεων και των αναλογιών, διακρίνεται ήδη η αγάπη του καλλιτέχνη στην υπερβολική διάσταση των μορφών. Εγώ στα δεκαπέντε πάντως αυτό που είχα στο μυαλό ήταν μου πως θα πείσω τους γονείς μου να με αφήσουν να βγω το Σάββατο ως αργά !!

Ο Μιχαήλ-Άγγελος διατηρούσε σχέσεις με την υψηλή κοινωνία των Μεδίκων. Αυτές δεν ήταν πάντα αρμονικές, άλλωστε από ότι ξέρουμε ήταν και λίγο δύσκολος χαρακτήρας, κι έτσι μια άτυχη στιγμή ανάγκασε τον Μιχαήλ- Άγγελο να φύγει στην Βενετία και αργότερα στην Μπολόνια όπου και έμεινε ένα χρόνο. Κι επειδή σε αυτή τη ζωή τίποτα δεν γίνεται άνευ λόγου και αιτίας, εκεί του ανατέθηκε, πριν καλά- καλά κλείσει τα 20 του χρόνια, η κατασκευή αγαλμάτων για την εκκλησία του Άγιου-Δομίνικου. Κατά την κατασκευή μάλιστα του ενός, και συγκεκριμένα αυτό του Αγίου Πετρωνίου, συνεργάστηκε με τον γλύπτη Τζάκομπο ντελά Κουέρτσια, του οποίου η τεχνική επηρέασε φανερά τον Μιχαήλ-Άγγελο.

εικόνα άρθρου (Ο μαγευτικός ρεαλισμός του Μιχαήλ Άγγελου Μπουαρανότι)

Κι αν νομίζεις ότι ο ευγενής καλλιτέχνης τα κατάφερνε πάντα με θεμιτούς τρόπους, σου έχω νέα!! Ο νεαρός Μιχαήλ- Άγγελος πούλησε ως αρχαίο ένα άγαλμα που είχε φιλοτεχνήσει ο ίδιος!!! Ευτυχώς το θύμα της απάτης, ο ρωμαίος καρδινάλιος Ριάριος εντυπωσιάστηκε από το ταλέντο του, κι έτσι, παρά την εξαπάτηση, τον κάλεσε το 1946 στη Ρώμη! Εκεί έμεινε για τέσσερα χρόνια, διευρύνοντας τις σπουδές του και δημιουργώντας πολλά γνωστά γλυπτά. Μέσα σε αυτά και μία Πιετά (δηλαδή ένα γλυπτό με την Παρθένο Μαρία που κρατάει το νεκρό Χριστό στην αγκαλιά της) που πραγματικά κόβει την ανάσα με τις λεπτομέρειες στις πτυχώσεις των υφασμάτων, των κινήσεων και των προσώπων.

Πραγματικά, πρόσεξε το σώμα του Χριστού, τη φυσικότητα στην κίνηση του χεριού και του κεφαλιού! Κι όσο για τη νεανικότητα του προσώπου της Παναγίας, ο Μιχαήλ- Άγγελος απαντά ότι «η αγνότητα χαρίζει φρεσκάδα και άνθος νιότης». Δεν ξέρω τη γνώμη σου, εγώ πάντως πιστεύω πως δικαίως το γλυπτό αυτό συγκαταλέγεται στη λίστα με τα καλλιτεχνικά αριστουργήματα του κόσμου!

εικόνα άρθρου (Ο μαγευτικός ρεαλισμός του Μιχαήλ Άγγελου Μπουαρανότι)

Η αλήθεια είναι ότι η αναφορά και μόνο σε μνημειώδη γλυπτά του Μιχαήλ-Άγγελου θα μπορούσε να γεμίσει βιβλία. Για αυτό επιγραμματικά σου λέω ότι θα εντυπωσιαστείς όταν δεις το άγαλμα του Δαβίδ, τους Σκλάβους, τον Μωυσή. Βασικά, μήπως να ψάξεις για ένα φτηνό εισιτήριο για Ιταλία;

Επιστρέφοντας ξανά στη Φλωρεντία, είχε ήδη γίνει γνωστός αναλαμβάνοντας πολλές παραγγελίες, κυρίως γλυπτών. Ώσπου το 1508 αναλαμβάνει να ζωγραφίσει το θόλο της Καπέλα Σιξτίνα. Και χρειάστηκε να περάσουν τέσσερα χρόνια για να μπορέσει να ολοκληρώσει το έργο.

Όπως μπορείς να δεις και στην φωτογραφία, ο θόλος χωρίζεται σε τρία μέρη, δημιουργώντας ένα αριστουργηματικό μείγμα αρχιτεκτονικής και ζωγραφικής. Θα δεις ζωγραφισμένους προφήτες, εννέα επεισόδια από τη Γένεση, επεισόδια από την σωτηρία του Ισραήλ, 5 Σίβυλλες και σίγουρα θα μαγευτείς!!

Σου είναι καθόλου γνωστές αυτές οι φωτογραφίες; Αν μέχρι σήμερα δεν το ήξερες, σήμερα είναι η μέρα να το μάθεις! Πρόκειται για αποσπάσματα από τον θόλο της Καπέλα Σιξτίνα. Βλέπεις λοιπόν από πάνω «την δημιουργία του ανθρώπου» και από κάτω «την εκδίωξη των πρωτόπλαστων από τον παράδεισο». Αυτοί έφαγαν το μήλο, ο Μιχαήλ – Άγγελος το αποτύπωσε και εμείς … ταλαιπωρούμαστε!

Ο καλλιτέχνης έζησε τέσσερα χρόνια απομονωμένος, δουλεύοντας εξαντλητικά, μέσα σε ένα περιβάλλον συγκρούσεων με τον Πάπα, προσπαθώντας παράλληλα να ικανοποιήσει τις διαρκείς οικονομικές απαιτήσεις των αδερφών του και του πατέρα του, για να μπορούμε να απολαμβάνουμε έως σήμερα αυτό το αριστούργημα. Κι όλα αυτά τα κουτσομπολιά, εμείς τα μάθαμε από γράμματά του προς συγγενείς του που διασώθησαν.

εικόνα άρθρου (Ο μαγευτικός ρεαλισμός του Μιχαήλ Άγγελου Μπουαρανότι)

Επιστρέφοντας και πάλι από το Βατικανό στη Φλωρεντία αναλαμβάνει αρχιτεκτονικές παραγγελίες όπως την πρόσοψη της Βασιλικής του Σαν Λορέντζο και τη Λαυρεντιανή βιβλιοθήκη. Συγκλονιστικός είναι ο συνδυασμός αρχιτεκτονικής και γλυπτικής που χρησιμοποίησε για την κατασκευή του παρεκκλησίου των Μεδίκων, που δημιουργήθηκε με σκοπό να φιλοξενήσει τους τάφους των τελευταίων Μεδίκων. Το έργο αυτό απασχόλησε τον καλλιτέχνη επί δεκαπέντε (15 – στο γράφω και με αριθμό για να είσαι σίγουρος/η ότι διάβασες σωστά!) χρόνια. Παρακάτω μπορείς να δεις κάποια από τα αποτελέσματα της δουλειάς αυτής!

Από το 1534 και μετά εγκαταλείπει και πάλι την Φλωρεντία για να ξαναπάει στη Ρώμη. Εκεί φιλοτεχνεί τη Δευτέρα Παρουσία, το δεύτερο μεγάλο μνημείο της Καπέλα Σιξτίνα. Κι όταν λέμε μεγάλο, δεν εννοούμε απλά μεγαλειώδες, αλλά... ΜΕΓΑΛΟ . 13,70 * 12,20 μέτρα, κάνε τον πολλαπλασιασμό και θα εντυπωσιαστείς και πάλι με τα τετραγωνικά που κλήθηκε να γεμίσει με την τέχνη του ο εβδομηντάχρονος, πλέον, Μιχαήλ- Άγγελος. Το 1541 ολοκλήρωσε το έργο του, στο οποίο κυριαρχεί η μορφή του Χριστού με την Παρθένο Μαρία στο πλευρό του να συμβολίζει την επιείκεια της θεϊκής δικαιοσύνης. Από αριστερά οι ψυχές που δικαιώθηκαν σκαρφαλώνουν προς τον παράδεισο με τις γνωστές, γεμάτες αγωνία, κινήσεις του Μιχαήλ-Άγγελου, ενώ στο κάτω τμήμα, εν μέσω δραματικών μορφασμών και βίαιων κινήσεων, στοιβάζονται από το Διάβολο ή το Χάροντα οι ψυχές που θα βασανίζονται αιώνια. Φυσικά ο πουριτανισμός δεν άφησε ανέγγιχτο αυτό το αριστούργημα, αφού η Σύνοδος του Τρέντο του 1545 αποφάσισε να «ντύσει» τα γυμνά της σύνθεσης του Μιχαήλ – Άγγελου, εργασία που ανέλαβε ο ζωγράφος Ντανιέλε ντα Βολτέρα.

1η Ιανουαρίου 1547 και ο ακούραστος καλλιτέχνης αναλαμβάνει να μας εντυπωσιάσει με το αρχιτεκτονικό του έργο. Ξεκινάει τις εργασίες ανοικοδόμησης της βασιλικής του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό, αφιερώνοντας στον σχεδιασμό του τρούλου της εκκλησίας το διάστημα από το 1557 ως και τον θάνατό του. Δυστυχώς δεν πρόλαβε να δει το έργο του να ολοκληρώνεται. Ως τελευταίο και ανολοκλήρωτο έργο αποδίδεται στον Μιχαήλ- Άγγελο και η πιετά Ροντανίνι.

Το 1564 πέθανε ο σπουδαίος αυτός άνθρωπος, αφήνοντας πίσω του αναρίθμητα έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, αρχιτεκτονικής, όπως επίσης ποιήματα και γραπτά του! Ο μικρός απέναντί μου κινείται με αργές κινήσεις… Αναρωτιέμαι τι να ήξερε από όλα αυτά όταν αγόρασε τη μπλούζα… Ήρθε η ώρα να σηκωθεί. Καθώς τον βλέπω, με τη στάμπα στη μπλούζα του, να περνάει από μπροστά μου σκέφτομαι: «άρον τον Μικελάντζελό σου και περιπάτει»

εικόνα αρθρογράφου (Στέλλα Μαρκοπούλου)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Στέλλα Μαρκοπούλου

Η Στέλλα κατάλαβε την ανάγκη της για έκφραση μέσω του γραπτού λόγου στην ηλικία των 7 ετών. Λίγο αργότερα ανακάλυψε την αγάπη της για την ζωγραφική και παρακολούθησε μαθήματα στο ζωγραφικό εργαστήρι της ΧΑΝΘ για τρία χρόνια. Στα 15 κέρδισε Πανελλήνιο Βραβείο Δοκιμίου σε διαγωνισμό της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και του Υπουργείου Παιδείας. Σπούδασε οικονομικά και έχει εργαστεί ως ιδιωτικός υπάλληλος σε διάφορες επιχειρήσεις καθώς και ως καθηγήτρια σε ΙΕΚ. Τα τελευταία δύο χρόνια ασχολείται επαγγελματικά με την ζωγραφική υφασμάτων γεμίζοντας με χειροποίητες ζωγραφιές ρούχα και αξεσουάρ.

Artcore magazine's footer