Άρθρα :: Beaux Arts articles :: selected column

επιλογή γλώσσας
choose language

23.03
2017

Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

Ο Γιάννης Κουνέλλης είναι ίσως ο πιο αναγνωρισμένος διεθνώς Έλληνας εικαστικός του 20ού αιώνα. Η μακρόχρονη πορεία του στις εικαστικές τέχνες του χάρισε πολλές επιτυχίες, κυρίως στην Ιταλία αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη, όπου αναδείχθηκε σε κεντρική φυσιογνωμία της μεταμοντέρνας τέχνης.

Γεννημένος στις 23 Μαρτίου του 1936 στον Πειραιά, ο Κουνέλλης έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια στη σκιά των τραγικών γεγονότων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ελληνικού Εμφυλίου, που σε μεγάλο βαθμό ισοπέδωσαν την Ελλάδα τη δεκαετία του 40’. Αποφάσισε από νωρίς (1956) να φύγει στη γειτονική Ιταλία και να αναζητήσει μία καλύτερη τύχη, ακολουθώντας παράλληλα τις καλλιτεχνικές τάσεις της χώρας στις εικαστικές τέχνες. Στην απόφαση αυτή συνέβαλλε και η αποτυχημένη προσπάθειά του να φοιτήσει στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, γεγονός που τον πίκρανε τόσο ώστε να διακόψει τη σχέση του με την Ελλάδα για τα επόμενα 20 χρόνια.

εικόνα άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

“Untitled”, Ξύλο και υφάσματα, 1968

Στην Ιταλία θα εισχωρήσει δυναμικά στην εικαστική σκηνή και θα αναδειχθεί σε έναν από τους κυριότερους εκπροσώπους του αμιγώς ιταλικού εικαστικού ρεύματος της Arte Povera, ένα από τα σημαντικότερα κινήματα στην Μεταμοντέρνα Τέχνη που αμφισβητεί το κατεστημένο τόσο κοινωνικά και πολιτικά όσο και εικαστικά, αντανακλώντας τον αναβρασμό και τις ανακατατάξεις της ιταλικής κοινωνίας στις δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μπορεί να γίνει εύκολα ένας παραλληλισμός με τον Ιταλικό Νεορεαλισμό στον κινηματογράφο που εστιάζει επίσης στην κοινωνία της Ιταλίας μετά τον Πόλεμο. Η Arte Povera βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη χρήση αντικειμένων και υλικών τα οποία είναι συχνά ακατέργαστα, απλά και φτωχά (όπως υποδηλώνει και ο τίτλος του κινήματος), μία επιλογή που έχει όχι μόνο φορμαλιστικές αλλά και εννοιολογικές προεκτάσεις. 

εικόνα άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

“Bells”, 1993

Στο παραπάνω πλαίσιο εντάχθηκε ο Κουνέλλης και δημιούργησε πολλά έργα με φιλοσοφία άρρηκτα συνδεδεμένη με τις δράσεις της Arte Povera, χρησιμοποιώντας υλικά όπως χώμα, σακιά από λινάτσα και κάρβουνο για να συνθέσει μία νέα πρόταση στα εικαστικά δεδομένα της εποχής. Κάποιοι θα έβρισκαν στη φιλοσοφία του ομοιότητες με τον Αμερικανικό Μινιμαλισμό, ωστόσο είναι ριζικά αντίθετη καθώς δεν έχει εκλεκιστικό χαρακτήρα και είναι απομακρυσμένη από την έμφαση στην τεχνολογία και τη ζωγραφική αντιμετώπιση. Ο καλλιτέχνης αποσκοπεί ουσιαστικά στη δόμηση μίας ολοκληρωμένης εμπειρίας σε τρεις διαστάσεις, εντάσσοντας τον θεατή στην κατασκευασμένη πραγματικότητα μέσω γλυπτικών τεχνικών και προτείνοντας την εικαστική εγκατάσταση ως κύριο μέσο της σύνθεσης των έργων τέχνης. Η αντιμετώπιση αυτή κρύβει πίσω της μία διάθεση έντονα ρεαλιστική, που δεν έχει σχέση με τον ωραιοποιημένο ζωγραφικό ρεαλισμό, αλλά με τον ουσιαστικό ρεαλισμό του υπαρκτού αντικειμένου με το οποίο συνδιαλέγεται ο εικαστικός και ο θεατής.

εικόνα άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

“Untitled”, σακιά από λινάτσα και κάρβουνο, 1968

Η εικαστική γλώσσα του Κουνέλλη είναι πλούσια και χαρακτηρίζεται από έναν συνεχή πειραματισμό σε φόρμες, συνθέσεις και ύλες, με τρόπο που πάντα προκαλεί τον θεατή σε έναν πρωτόγνωρο διάλογο με πολλαπλές αναφορές. Ο άνθρωπος στο έργο του Κουνέλλη είναι στοιχείο κυρίαρχο παρά τη φαινομενική απουσία του, καθώς τα υλικά που χρησιμοποιεί έχουν συχνά αναφορές στη ζωή και την εργασία, ενώ παράλληλα με τη χρήση υφασμάτων και ρούχων ο καλλιτέχνης συνθέτει σκιώδεις υπαινιγμούς μορφών. Πρόκειται για μία αναφορά στην ανθρώπινη ύπαρξη που αποφεύγει την τετριμμένη αναπαράσταση και εστιάζει σε περιφερειακά στοιχεία του ανθρώπου, σκιαγραφώντας τον μέσω της απουσίας του.

εικόνα άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

“Untitled”, μπουκάλια, τσιγκέλια, ατσάλι και παλτό, 2010

Ο Κουνέλλης είναι ο ιθύνων νους και άλλων ρηξικέλευθων εικαστικών προτάσεων όπως η έκθεση ζωντανών αλόγων σε μία γκαλερί της Ιταλίας: ένα εγχείρημα στο οποίο ο καλλιτέχνης παίζει με τα όρια της τέχνης, καταφέρνοντας όμως να εισάγει νέα ζητήματα στο τοπίο των εικαστικών τεχνών και να τραβήξει την προσοχή της παγκόσμιας σκηνής στο πρόσωπό του. 

εικόνα άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

“Untitled”, άλογα, 1968

Στη διάρκεια της πολύχρονης καριέρας του ποτέ δεν σταμάτησε να πειραματίζεται και να συλλαμβάνει νέες ιδέες, δοκιμάζοντας στην πορεία πολλαπλές τεχνικές ανεξάρτητες από τις εγκαταστάσεις και τη γλυπτική. Πειραματίστηκε επίσης με τη ζωγραφική και τη χαρακτική, δημιουργώντας μία πολυσύνθετη εικαστική προσωπικότητα που έλαμψε στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Ο Κουνέλλης, όταν επέλεγε να συνθέσει εικόνες στο πλαίσιο ενός επιτοίχιου έργου, ακολουθούσε τις ίδιες αρχές της ελευθερίας των υλικών που τις μετέφραζε σε ελευθερία γραφής, παρουσιάζοντας έργα που είναι φορμαλιστικά αφαιρετικά αλλά και πάλι αποσκοπούν στη σύνθεση μίας ελεύθερης πραγματικότητας, όπως συμβαίνει και με τα έργα του που εκτείνονται στο χώρο. Συμβολισμοί και γραπτός λόγος συνθέτουν τη σκέψη του, ενώ παράλληλα με την επικόλληση εφημερίδων, κειμένων ή ακόμη και αντικειμένων πάνω στον καμβά, δημιουργεί μία νέα πραγματικότητα αυτούσια και αποκομμένη από τον χώρο, που αποκτά νοητές προεκτάσεις.

εικόνα άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

“Untitled”, 1997

Ο Κουνέλλης απεβίωσε πρόσφατα, στις 16 Φεβρουαρίου του 2017, αφήνοντας πίσω του μια πλούσια εικαστική κληρονομιά, αποτέλεσμα της πολύχρονης ενασχόλησής του με την τέχνη που τον ανέδειξε σε μία από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές φυσιογνωμίες του 20ού αιώνα. Ένας εικαστικός που διακρίθηκε για τον ατέρμονο πειραματισμό και τη βαθύτατη εννοιολογική του συνέπεια, προτείνοντας πάντα ρηξικέλευθες λύσεις στα ζητήματα με τα οποία ενασχολήθηκε.

εικόνα άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

“Untitled”, 1978

εικόνα άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

“Untitled”, 1969

εικόνα άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

“No Title”, χαρακτικό, 35,5 x 38,7 εκ, 1999

εικόνα άρθρου (Γιάννης Κουνέλλης: Ο Έλληνας της Arte Povera)

“No Title”, χαρακτικό, 35,5 x 38,7 εκ, 1999

εικόνα αρθρογράφου (Θωμάς Λιούτας)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Θωμάς Λιούτας

Αποφοίτησε προσφάτως από την σχολή καλών τεχνών της Θεσσαλονίκης και προσπαθεί να ζωγραφίσει, να γράψει και να διαβάσει. Ο χρόνος θα δείξει αν θα καταφέρει κάποιο από τα τρία.

Artcore magazine's footer