Άρθρα :: Beaux Arts articles :: selected column

επιλογή γλώσσας
choose language

14.12
2018

Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας

εικόνα εξωφύλλου άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Οι χαρακτηριστικές πολύχρωμες αυτοπροσωπογραφίες της, η ιδιάζουσα ερωτική σχέση της με τον ζωγράφο Diego Rivera και η πολυτάραχη ζωή της Frida Kahlo συντέλεσαν στο να αναγνωρίζεται ως μία από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες του 20ού αιώνα. Η αντισυμβατικότητά της απέναντι στις κοινωνικές νόρμες, οι πολιτικές πεποιθήσεις της και οι αγώνες της για τα δικαιώματα των γυναικών σε ένα συντηρητικό πατριαρχικό περιβάλλον την καθιστούν σύμβολο του φεμινισμού και της επανάστασης.

Η Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón γεννήθηκε στις 6 Ιουλίου του 1907 στο μικρό χωριό Coyoacán, λίγο πιο έξω από την πόλη του Μεξικού. Μεγάλωσε στο γνωστό ως Casa Azul (Μπλε σπίτι), όπου και πέθανε το 1954 σε ηλικία 47 ετών. Ο χώρος αυτός λειτουργεί σήμερα ως μουσείο και φιλοξενεί πολλούς πίνακες και προσωπικά αντικείμενα της καλλιτέχνιδας.

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Frida Kahlo Museum, Casa Azul. Η νεκρική μάσκα της Frida Kahlo επάνω στο κρεβάτι της.

Ήδη από μικρή ηλικία η Frida Kahlo έλαβε καλλιτεχνικά ερεθίσματα από τον πατέρα της, που ήταν επαγγελματίας φωτογράφος. Μεγάλωσε σε ένα ριζοσπαστικό και βαθιά πολιτικοποιημένο περιβάλλον, στα χρόνια της μεξικανικής επανάστασης, όταν οι αντάρτες αγωνίζονταν να ανατρέψουν μια δικτατορία τριάντα χρόνων. Η στρατευμένη τέχνη αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καλλιτεχνικής της παραγωγής. Αν και γεννήθηκε το 1907, η ίδια υποστήριζε πως γεννήθηκε το 1910 ώστε το όνομα της να ταυτιστεί με την μεξικανική επανάσταση. 

Το 1922 εγγράφηκε στην Escola Preparatoria, ένα από τα κορυφαία σχολεία του Μεξικού. Ήταν ένα από τα μόλις τριάντα πέντε κορίτσια που φοιτούσαν εκεί, μεταξύ των δύο χιλιάδων αγοριών. Κατά τη διάρκεια των μαθητικών της χρόνων, παρακολούθησε ένοπλους αγώνες στους δρόμους της πόλης του Μεξικού και αργότερα συμμετείχε σε αντιφασιστικά κινήματα. Το 1927 προσχώρησε στο Κομμουνιστικό Κόμμα του Μεξικού και από το 1936 μέχρι το 1940 βρισκόταν σε στενή επαφή με τον αυτοεξόριστο μπολσεβίκο Leon Trotsky.

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Αριστερά: Η Frida Kahlo φορώντας επιχρωματισμένο γύψο με το σφυρί και το δρεπάνι, 1950. Δεξιά: Η Frida Kahlo και ο Diego Ribera σε εργατική αντιφασιστική διαδήλωση στην πόλη του Μεξικού, 1936

Από πολύ νωρίς, η Frida Kahlo βίωσε τραυματικές ψυχοσωματικές εμπειρίες. Σε ηλικία μόλις έξι ετών προσβλήθηκε από πολιομυελίτιδα. Η ασθένεια άφησε το δεξί της πόδι λεπτότερο από το αριστερό, αναγκάζοντάς την να παραμείνει για ένα χρονικό διάστημα στο σπίτι.

Το τραγικό συμβάν που όμως έμελλε να σημαδέψει ανεπανόρθωτα τη σωματική και ψυχική ακεραιότητα της ζωγράφου συνέβη στα εφηβικά της χρόνια. Στις 17 Σεπτεμβρίου του 1925 η Frida Kahlo έπεσε θύμα τροχαίου ατυχήματος το οποίο κόστισε τη ζωή αρκετών ανθρώπων. Το λεωφορείο στο οποίο επέβαινε συγκρούστηκε με ένα τραμ. Έκτοτε, η Kahlo υποβλήθηκε σε περισσότερα από τριάντα επώδυνα χειρουργεία. Αν και ανέκαμψε από τα τραύματά της και τελικά ξαναπερπάτησε, μαστιζόταν εφ' όρου ζωής από υποτροπές ακραίου πόνου. Οι μνήμες και τα συναισθήματα από το τροχαίο και τις επακόλουθες επεμβάσεις καταγράφονται διαρκώς στο έργο της με έναν προφανή αλλά ταυτόχρονα συμβολικό και αινιγματικό εικαστικό λεξιλόγιο.

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Frida Kahlo, «Tο ατύχημα», σχέδιο, 1926

Η Frida Kahlo ήταν αυτοδίδακτη ζωγράφος. Μετά το ατύχημα βρισκόταν καθηλωμένη στο κρεβάτι της για τουλάχιστον τρεις μήνες και άρχισε να ασχολείται με τη ζωγραφική, όταν της έφερε ένα μικρό καβαλέτο η μητέρα της. Πάνω από το κρεβάτι είχε έναν καθρέφτη για να βλέπει και να παρατηρεί τον εαυτό της και τότε ξεκίνησε τις πρώτες απόπειρες αυτοπροσωπογραφιών. 

Ζωγραφίζω τον εαυτό μου επειδή είμαι τόσο συχνά μόνη μου και επειδή είμαι το θέμα που γνωρίζω καλύτερα

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Κολάζ - 2 Φωτογραφίες της Frida Kahlo

Η Μεξικανή ζωγράφος υιοθέτησε ένα καθαρά προσωπικό ύφος στη τέχνη της που δεν επιδέχεται ετικέτες, με διακριτές επιρροές από την ναΐφ και πριμιτιβιστική κουλτούρα της πατρίδας της. H χρωματική παλέτα της ζωγράφου περιλαμβάνει έντονες και καθαρές χρωματικές ποιότητες συνδυάζοντας τη ρεαλιστική απεικόνιση με συμβολικές προεκτάσεις.

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Frida Kahlo, «Σπασμένη στήλη», 1944, ελαιογραφία, 39.8 εκ. x 30.6 εκ, Collection Museo Dolores Olmedo, Μεξικό

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Frida Kahlo, «Αυτοπροσωπογραφία με αγκαθωτό περιλαίμιο», 1940, ελαιογραφία, 63.5 εκ. x 49.5 εκ, Harry Ransom Center, Τέξας

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Frida Kahlo, «Εγώ και οι παπαγάλοι μου», 1941, ελαιογραφία, 82 εκ. x 62.8 εκ, Harold H. Stream Collection, Νέα Ορλεάνη

Η ζωγραφική γίνεται το καταφύγιο της καλλιτέχνιδας και ο καμβάς το ημερολόγιό της. Σε αυτόν θα καταγράψει όλα τα γεγονότα που τη στιγμάτισαν: τον βάναυσο πόνο, τη θλίψη, τον έρωτα, τις επιθυμίες και τις αγωνίες της. Η τέχνη γίνεται η ουσιαστική θεραπευτική και λυτρωτική της διέξοδο από την κατάθλιψη.

Οι πίνακες της Frida Kahlo εκφράζουν συλλογικά την εξερεύνηση της ταυτότητας αναφερόμενοι στο φύλο, στην εθνικότητα, στην τάξη, στην πολιτική, φυσική και διαλεκτική εμπειρία της καλλιτέχνιδας με το σώμα της.

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Frida Kahlo, «Το δέντρο της ζωής – Μείνε δυνατή», 1946, ελαιογραφία, 55.9 εκ. x 40.6 εκ, Daniel Filipacchi Collection, Παρίσι

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Frida Kahlo, «Νοσοκομείο Henry Ford», 1932, ελαιογραφία, 30.5 εκ. x 38 εκ, Dolores Olmedo Collection, Mexico City, Μεξικό

Στις άσχημες αναμνήσεις της ζωής της, η Μεξικανή ζωγράφος εντάσσει και τον γάμο της με τον ομότεχνό της Μεξικανό Diego Rivera.

Υπήρξαν δύο μεγάλα ατυχήματα στη ζωή μου: Το ένα ήταν με το τραμ και το άλλο ήταν ο Diego. Το δεύτερο, ήταν μακράν το χειρότερο

Οι δύο καλλιτέχνες παντρεύτηκαν το 1929, χώρισαν το 1939 και ξαναπαντρεύτηκαν το 1940. Η έκβαση στη ταραχώδη σχέση τους ήταν εξίσου επίπονη για τη ζωγράφο. Διατηρούσαν και οι δύο παράλληλες σχέσεις, ενώ η Kahlo δεν δίστασε ποτέ να φανερώσει την αμφισεξουαλική της ταυτότητα, αρνούμενη να συμβιβαστεί με τα κοινωνικά πρότυπα.

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Frida Kahlo, “Frida και Diego Rivera”, 1931, ελαιογραφία, 100 εκ. x 79 εκ, San Francisco Museum of Modern Art, Σαν Φρανσίσκο

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Frida Kahlo, «Μερικές μικρές μαχαιριές», 1930, ελαιογραφία, 30 εκ. x 40 εκ, Dolores Olmedo Collection, Μεξικό

Σε αντίθεση με τον Diego Rivera, η Khalo ως ενεργή καλλιτέχνιδα δεν γνώρισε σημαντική αναγνώριση και επιτυχία. Συνολικά συμμετείχε σε τρεις εκθέσεις: στο Παρίσι, στο Μεξικό και στη Νέα Υόρκη. Όταν γνώρισε τον ιδρυτή του Σουρεαλιστικού κινήματος Andre Breton και την ανακάλυψαν οι ευρωπαίοι καλλιτέχνες, βιάστηκαν να την χαρακτηρίσουν σουρεαλίστρια ζωγράφο. Εκείνη δεν θεωρούσε πως ήταν φορέας σουρεαλιστικών αναζητήσεων και μάλιστα δεν έτρεφε ιδιαίτερη συμπάθεια προς τους Γάλλους υπερρεαλιστές καλλιτέχνες. Σε αντίθεση με τους σουρεαλιστές, η ίδια δεν κατέφευγε στο όνειρο, στα μύχια του υποσυνείδητου και της φαντασίας για να αντλήσει μία νέα εικαστική γλώσσα που δεν αγγίζει την αντιληπτή και εγκόσμια σφαίρα.

Δε ζωγραφίζω όνειρα ή εφιάλτες αλλά τη δική μου πραγματικότητα

εικόνα άρθρου (Frida Kahlo: Όταν ο καμβάς γίνεται το ημερολόγιο μιας αυτοβιογραφίας)

Φωτογραφία - Frida Kahlo και Andre Breton στο Μεξικό, 1938

Πέθανε στις 13 Ιουλίου του 1954 σε ηλικία 47 ετών -εικάζεται- από πνευμονική εμβολή αν και δεν έγινε ποτέ αυτοψία. Αρκετοί απέδωσαν τον θάνατό της σε αυτοκτονία από υπερβολική δόση ηρεμιστικών. Λίγο πριν πεθάνει η Frida Kahlo έγραψε στο ημερολόγιο της: «Ελπίζω η έξοδός μου να είναι χαρμόσυνη – και ελπίζω να μη γυρίσω ποτέ – Φρίντα».

Κείμενα (Πηγές)

  • Λίντα Ζαλμπέρ, Φρίντα Κάλο. Η ζωή μιας αδάμαστης γυναίκας, (μετ.) Σίσσυ Παπαδάκη, Μελάνι, 2011
εικόνα αρθρογράφου (Μαρία Μορέλλι)

σχετικά με τον αρθρογράφο
Μαρία Μορέλλι

Φοιτήτρια του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Όταν ήταν μικρή, ονειρευόταν να γίνει ζωγράφος αλλά σύντομα -για το καλό όλων μας- παράτησε τα πινέλα της και αποφάσισε να ακολουθήσει τον δρόμο της Ιστορίας της Τέχνης.

Artcore magazine's footer